31 mart cuma hutbesi / (PDF) Hazar World- Sayı: Haziran | Hazar Strateji Enstitüsü HASEN - seafoodplus.info

31 Mart Cuma Hutbesi

31 mart cuma hutbesi

Beş və altı üzvlü alitsiklik karbohidrogenlərin tsikloolefinlərə qismən dehidrogenləşməsi üçün müvafiq katalizatorlar seçilmiş və reaksiyaların əsas qanunauyğunluqları müəyyən edilmişdir.

Tsikloheksan karbohidrogenlərinin polialkilbenzollara dehidrodisproporsial&#;laşması və C 1 -C >3 biratomlu spirtlərlə dehidroalkilləşməsi prosesləri üçün katalizatorun seçilməsi əsaslandırılmış və prosesin getmə qanunauyğunluqları müəyyən edilmişdir.

Beş və altı üzvlü alitsiklik ketonların effektiv alınma üsulları işlənib hazırlanmış və təcrübi-sənaye qurğularında istehsalı təşkil olunmuşdur.

Beş və altı üzvlü alitsiklik ketonların müvafiq laktonlara oksidləşdirilməsi qanunauyğunluqları öyrənilmiş və bu laktonların təcrübi-sənaye qurğularında istehsalı təşkil olunmuşdur.

Doymamış mono və bitsiklik karbohidrogenlərin oksidlərə, ketonlara, spirtlərə (bir və ikiatomlu) maye fazada oksidləşməsi üçün katalizatorların seçilməsi və proseslərin getmə qanunauyğunluqlarının öyrənilmişseafoodplus.info və politsiklik doymamış və alkenilaromatik karbohidrogenlərin oksigen, halogen və azotsaxlayan birləşmələrə induktiv funksionallaşdırılmasının əsas qanunauyğunluqları öyrənilmişdir.

1. Kh.M. Alimamdanov and est. "The particularities of oxidative dehydrogenation of metylcyclohexane to metylcyclohexane in the presence of modified mordenite" /Kinetika and catalysis, , T, P &#;

2. Kh.M. Alimamdanov. "The oxidative dehydrogenation of metylcyclohexane to benzene and isomers of xylene on modified mordenite and erionite" /Kinetika and catalysis, , T, N6, P

3. M.F. Abbasov, Kh.M. Alimamdanov and et al. "The Catalytic oxidation of alykil-and cycloalkylcyclonones to lactones. Journal of applied chemistry, , T, V.4, P -

4. Kh.M. Alimamdanov and et al. "The Oxidative Dehydrodisproportionation of Cyclohexane Hydrocarbons on Metal Oxide-Modified Zeolites". Petroleum Chemistry, , V, N5, P -

5. Kh.M. Alimamdanov and et al. "Catalytic oxidation of Norbornen to Norcamphor". Petroleum Chemistry, , V, N 3, P -

6. Х.М. Алимарданов и др. Синтез высших спироацеталей конденсацией С3-С7 алкил- и циклоалкилцикланонов с двухатомными спиртами в присутствии гетерогенных катализаторов. Журнал органической химии. Т &#;8. С

7. Х.М. Алимарданов и др. Окисление алкилзамещенных циклопентанонов в псевдогомогенной системе без участия агентов фазового переноса. Журнал общей химии. Т. Вып. 8. С

8. Х.М. Алимарданов и др. Влияние иммобилизированных наночастиц углерода на активность цеолитов в окислительном дегидрировании 4-винилциклогексена и этилбензола в стирол. Нефтехимия. Т &#;2. С

9. Х.М. Алимарданов. Жидкофазное окисление C6 &#; C8 циклоолефинов кислородом воздуха с участием металлосодержащих микроструктурированных карбоновых материалов. Журнал общей химии. Т &#;11 С

Х.М. Алимарданов и др. Роль поверхностного кислорода в процесседегидрирования 4-винилциклогексена диоксидом углерода на платино- и железогаллийсодержащих цеолитах. Теорет. и эксперим. химия. Т &#;5. С

Hafiz Əlimərdanovun fəaliyyəti

Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının kimya fənni üzrə Ekspert Şurasının üzvü (), ci ildən Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasında (TQDK) kimya fənni üzrə testlərin tərtibi, qəbul proqramları və metodik məqalələrin hazırlanması üzrə ekspert şurasının üzvü, cı ildən Kimya Elmləri Bölməsinin ekspert şurasının üzvü, NKPİ-nin Elmi Şurasının üzvü.

AZƏRBAYCAN FOLKLORUNDA LƏTİFƏLƏR VƏ LAHIC LƏTİFƏLƏRİNİN YERİ XÜLASƏ Bu məqalədə əvvəlcə &#;yığcam şəkildə dünya folklorunda lətifənin yeri, onun geniş yayılma səbəbləri və kommunikativ funksiyası haqqında fikirlər ifadə edilmiş, daha sonra isə Azərbaycan folklorunda lətifələrin mövzu və qəhrəman baxımından təsnifatı verilmiş, əsas hissədə isə folkorumuzun əksər janrlarında olduğu kimi lətifənin də regional xüsusiyyətlərə malik olduğu qeyd edilmiş və əsas qəhrəmanı Qulu Şeyda olan Lahıc lətifələri həm tematik, həm də tekstoloji baxımdan araşdırılmışdır. Açar sözlər: folklor mühiti, lətifə, regional özəllik, kommunikativ funksiya, lokal lətifə qəhrəmanı, Qulu Şeyda, bilinqvizm AНЕКДОТЫ В АЗЕРБАЙДЖАНСКОМ ФОЛЬКЛОРЕ &#;И МЕСТО ЛАГИЧСКИХ АНЕКДОТОВ &#;СРЕДИ НИХ РЕЗЮМЕ В этой статье сначала вкратце изложены мысли о месте анекдота в мировом фольклоре, о его коммуникативной функции и причинах широкого распространения, далее &#;дана традиционная класcификация азербайджанских анекдотов с

Hazar World - Sayı: 19 - Haziran

HAZAR STRATEJİ ENSTİTÜSÜ YAYINIDIR publıcatıon of caspıan strategy ınstITUTE<br />

HAZİRAN <strong></strong> SAYI <strong>19</strong> - JUNE <strong></strong> ISSUE <strong>19</strong><br />

Enerjİde<br />

geleceĞe<br />

atilan İmza<br />

A forward<br />

move in<br />

energy<br />

Fİyat- PRICE 5 TL<br />

краткое изложение


seafoodplus.info<br />

ÖNSÖZ / EDITORIAL<br />

haldun yavaş<br />

<strong>Hazar</strong> Strateji Enstitüsü<br />

Genel Sekreter<br />

haldun yavaş<br />

Caspian Strategy Institute<br />

Secretary General<br />

YÖNETİM / MANAGEMENT<br />

İmtİyaz Sahİbİ<br />

OWNER<br />

<strong>Hazar</strong> İletişim, Tanıtım ve<br />

Yayıncılık A.Ş. Adına<br />

Haldun YAVAŞ<br />

Genel Yayın Yönetmenİ<br />

EDITOR-IN-CHIEF<br />

Gökhan ÇAY<br />

Medya Grup Koordİnatörü<br />

Media Group Coordinator<br />

Hayreddin Aydınbaş<br />

haber müdürü<br />

NEWS MANAGER<br />

Selin Şen Saltaş<br />

Dünyanın birçok bölgesinde kaos ve işgallere<br />

sebep olan enerji projeleri, Azerbaycan<br />

ve Türkiye’nin inisiyatifiyle, kardeşliğin,<br />

istikrarın ve kalkınmanın teminatı olmaktadır.<br />

Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru<br />

Hattı’yla başlayan Türkiye-Azerbaycan<br />

enerji işbirliği, TANAP projesi ile<br />

Avrupa’nın ve bölgenin enerji haritasının<br />

sağlıklı hale dönüşmesine katkı sağlamaktadır.<br />

Total’in Şah Deniz 2’deki hisselerini<br />

TPAO’ya, SOCAR’ın TANAP’taki hisselerinden<br />

bir kısmını BOTAŞ’a devrettiği tarihi<br />

imza törenini bu sayımızda kapak konusu<br />

yaptık.<br />

maden işçisinin hayatını kaybettiği,<br />

Türkiye’deki en büyük maden kazası olarak<br />

tarihe geçen Soma faciasını ve bu<br />

süreçte <strong>Hazar</strong> Bölgesi ülkelerinden gelen<br />

manevi desteği dergimizin sayfalarına taşıdık.<br />

Gürcistan Cumhurbaşkanı Giorgi<br />

Margvelaşvili’nin ev sahipliğinde düzenlenen,<br />

Türkiye’yi Cumhurbaşkanı Abdullah<br />

Gül’ün ve Azerbaycan’ı Cumhurbaşkanı<br />

İlham Aliyev’in temsil ettiği üçlü zirveyi<br />

enine boyuna masaya yatırdık. Trans<br />

Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı projesini<br />

hayata geçirecek üç ülkenin cumhurbaşkanlarının<br />

hazır bulunduğu zirvede enerji<br />

ve ulaştırma konuları ana gündem maddelerini<br />

oluşturdu.<br />

HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları<br />

Merkezi Uzmanı Doç. Dr. Fatih Macit’in<br />

konuşmacı olarak katıldığı Astana<br />

Ekonomik Forumu ve KÜNİB’in 4. Olağan<br />

Kongresi bu ayın öne çıkan etkinlikleri arasındaydı.<br />

25 Mayıs <strong></strong>’te gerçekleşen<br />

Ukrayna’daki Cumhurbaşkanlığı seçimlerini<br />

Prof. Dr. Mesut Hakkı Caşın yakın mercek<br />

altına aldı. Yrd. Doç. Dr. Vügar<br />

İmanbeyli ise Azerbaycan Demokratik<br />

Cumhuriyeti’nin tarihteki yerini sizler için<br />

tüm detaylarıyla inceledi.<br />

Temmuz sayısında görüşmek dileğiyle…<br />

Energy projects, which were the sources<br />

of chaos and occupation in many parts of<br />

the world, have become the guarantee of<br />

brotherhood, stability and development<br />

on the initiative of Azerbaijan and<br />

Turkey. Started with the Baku-Tbilisi-<br />

Ceyhan Oil Pipeline, Turkey-Azerbaijan<br />

cooperation has enhanced the energy<br />

map of Europe and the region with the<br />

TANAP project. In this issue, our cover<br />

story is the historic signing ceremony at<br />

which Total transferred its shares in<br />

Shah Deniz II to TPAO and SOCAR<br />

transferred some of its shares in TANAP<br />

to BOTAŞ.<br />

Regarded as the largest mine accident in<br />

Turkey’s history, the Soma disaster,<br />

which led to the death of miners, and<br />

the moral support of Caspian region<br />

countries in this process is addressed in<br />

this issue. We elaborately discussed the<br />

trilateral summit hosted by the President<br />

of Georgia Georgi Margvelashvili with<br />

the participation of President Abdullah<br />

Gül on behalf of Turkey and President<br />

İlham Aliyev on behalf of Azerbaijan.<br />

Energy and transportation were the main<br />

topics at the summit held with the<br />

attendance of the presidents of three<br />

countries which will realize the Trans<br />

Anatolia Natural Gas Pipeline project.<br />

Prominent events of this month were the<br />

4th Ordinary Congress of KÜNİB and the<br />

Astana Economic Forum in which<br />

HASEN Center on Energy and Economy<br />

Expert Assoc. Prof. Fatih Macit participated<br />

as a speaker. Prof. Dr. Mesut Hakkı<br />

Caşın analyzed the presidential elections<br />

held in Ukraine on May 25, <strong></strong>. Asst.<br />

Prof. Vügar İmanbeyli examined the<br />

Azerbaijan Democratic Republic’s place<br />

in history in all aspects.<br />

Hope to meet you in July…<br />

YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ (Sorumlu)<br />

MANAGING EDITOR<br />

Merve Damcı<br />

Yayın Kurulu<br />

PUBLICATION BOARD<br />

Prof. Dr. Mesut Hakkı Caşın<br />

Doç. Dr. Bekir Günay<br />

Doç. Dr. Fatih Özbay<br />

Doç. Dr. Fatih Macİt<br />

Dr. Cemil Ertem<br />

Dr. Efgan Nİftİ<br />

Emin Akhundzada<br />

Zeynep KAPTAN<br />

EDİTÖR<br />

EDITOR<br />

Hande Yaşar ÜNSAL<br />

İNGİLİZCE EDİTÖRÜ<br />

ENGLISH EDITOR<br />

Cansu ERTOSUN<br />

RUSÇA EDİTÖRÜ<br />

RUSSIAN EDITOR<br />

Rufat AGHAYEV<br />

GRAFİK TASARIM<br />

GRAPHIC DESIGN<br />

Hülya ÇETİNOK<br />

FOTOĞRAF EDİTÖRÜ<br />

PHOTO EDITOR<br />

Tarık ÜZGÜN<br />

BASKI / PRINTING<br />

Bilnet Matbaacılık Biltur Basım Yay. ve<br />

Hiz. A.Ş. Dudulu Organize Sanayi<br />

Bölgesi seafoodplus.info No: 16 Esenkent –<br />

Ümraniye İSTANBUL<br />

Tel: 44 03<br />

BASKI TARİHİ / Publication DATE<br />

<strong>Haziran</strong> <strong></strong> / June <strong></strong><br />

Yayın Türü / Publication Type<br />

Yaygın Yerel Süreli<br />

Yayın Süresi - Dili<br />

Publication Period - Language<br />

Aylık - Türkçe, İngilizce, Rusça<br />

Monthly - Turkish, English, Russian<br />

ISSN: <br />

İLETİŞİM<br />

MAILING ADDRESS<br />

Veko Giz Plaza, Maslak Meydan Sok.<br />

No:3 Kat:4 Daire 10 Maslak, <br />

Şişli / İstanbul - TÜRKİYE<br />

Tel: +90 66 00<br />

Faks: +90 66 01<br />

seafoodplus.info<br />

[email protected]<br />

HAZAR WORLD<br />

1


IÇINDEKILER<br />

CONTENTS<br />

<br />

HAZAR’A DAİR<br />

CASPIAN OVERVIEW<br />

İŞBİRLİĞİ<br />

ÇİN VE TÜRKMENİSTAN<br />

ARASINDA ENERJİ<br />

ENERGY COOPERATION<br />

BETWEEN CHINA AND<br />

TURKMENISTAN<br />

28<br />

KAPAK / COVER<br />

TÜRKİYE’DE ENERJİDE<br />

DEV HAMLE<br />

TURKEY’S GIANT<br />

INITIATIVE IN ENERGY<br />

Türkiye’nin enerjideki iki dev<br />

firması TPAO ve BOTAŞ, saha<br />

geliştirme ve iletim yatırımları<br />

toplamı 45 milyar dolar olan Şah<br />

Deniz 2 projesi ve Güney Gaz<br />

Koridoru’ndaki mevcut konumunu<br />

daha da güçlendiren önemli<br />

bir adım attı.<br />

28<br />

TPAO and BOTAŞ, two giant<br />

firms in the energy industry of<br />

Turkey, took an important step<br />

for strengthening its current<br />

10<br />

12<br />

<br />

ETKİNLİK / event<br />

EKONOMİNİN NABZI<br />

ASTANA’DA ATTI<br />

HEART OF ECONOMY TO<br />

BEAT IN ASTANA<br />

10<br />

Etkinlik / Event<br />

10<br />

IN KÜNİB<br />

ENERJİ STRATEJİLERİ<br />

KÜNİB’DE<br />

TARTIŞILDI<br />

ENERGY STRATEGIES<br />

WERE DISCUSSED<br />

12<br />

12<br />

HABER ANALİZ / IN DEPTH<br />

GÜRCİSTAN’DA G‘ÜÇLÜ’<br />

ZİRVE: TÜRKİYE-<br />

GÜRCİSTAN-AZERBAYCAN<br />

position in Southern Gas<br />

Corridor and Shah Deniz II<br />

project, total field development<br />

and transmission investment of<br />

which worth 45 billion USD.<br />

24<br />

TRILATERAL SUMMIT IN<br />

GEORGIA: TURKEY-GEORGIA-<br />

AZERBAIJAN<br />

2<br />

HAZİRAN <strong></strong> SAYI <strong>19</strong> - JUNE <strong></strong> ISSUE <strong>19</strong>


seafoodplus.info<br />

46<br />

We compiled cultural activities such<br />

46<br />

KÜLTÜR & SANAT<br />

CULTURE & ART<br />

Bölge ile ilgili konser, sergi ve<br />

tiyatro faaliyetlerini sizin için<br />

derledik.<br />

as concerts, exhibitions, and plays<br />

about the region.<br />

46<br />

48<br />

48<br />

ROTA / ROUTE<br />

BİR LİMAN KENTİ:<br />

TÜRKMENBAŞI<br />

A PORT CITY:<br />

TURKMENBASHI<br />

44 16<br />

34<br />

16<br />

16<br />

HABER ANALİZ / IN DEPTH<br />

YÜREKLERİ DAĞLAYAN<br />

FACİA: SOMA<br />

HEART-WRENCHING<br />

DISASTER: SOMA<br />

24<br />

24<br />

GÖRÜŞ / OPINION<br />

AZERBAYCAN<br />

DEMOKRATİK CUMHURİYETİ<br />

96 YAŞINDA<br />

96 YEARS OF<br />

AZERBAIJAN DEMOCRATIC<br />

REPUBLIC<br />

34<br />

GÖRÜŞ / OPINION<br />

58<br />

CRITICAL DEMOCRACY TEST<br />

ÇİKOLATA KRALI<br />

POROŞENKO’NUN KRİTİK<br />

DEMOKRASİ SINAVI<br />

OF CHOCOLATE KING<br />

POROSHENKO<br />

48<br />

40<br />

40<br />

RÖPORTAJ / INTERVIEW<br />

40<br />

MARQUEZ’S CHARACTER<br />

MARQUEZ’İN<br />

KARAKTERİ ALBÜMÜNE<br />

HAYAT VERDİ<br />

BROUGHT THE<br />

ALBUM TO LIFE<br />

HAZAR WORLD<br />

3


HAZAR’A DAİR / CASPIAN OVERVIEW<br />

AVRASYA EKONOMİK<br />

BİRLİĞİ TOPLANTISI<br />

Kazakistan, Rusya ve Belarus<br />

arasında kurulması planlanan<br />

Avrasya Ekonomik Birliği<br />

çerçevesinde Avrasya Ekonomik<br />

Yüksek Konseyi Toplantısı<br />

30 Nisan’da Minsk’te yapıldı.<br />

Kazakistan Devlet Başkanı<br />

Nursultan Nazarbayev, Rusya<br />

Devlet Başkanı Vladimir Putin,<br />

Beyaz Rusya Cumhurbaşkanı<br />

Aleksandr Lukaşenko’nun bir<br />

araya geldiği toplantıda konuşan<br />

Nazarbayev, Avrasya Ekonomik<br />

Birliği’nin kurulması sürecindeki<br />

anlaşmazlıkların aşılabileceğini<br />

kaydetti.<br />

EURASIAN ECONOMIC<br />

UNION MEETING<br />

Supreme Eurasian Economic<br />

Council meeting was held in<br />

Minsk on April 30 within the<br />

framework of the Eurasian<br />

Economic Union that is planned<br />

to be established among<br />

Kazakhstan, Russia and Belarus.<br />

During the meeting which<br />

gathered President of Kazakhstan<br />

Nursultan Nazarbayev, President<br />

of Russia Vladimir Putin, and<br />

President of Belarus Aleksander<br />

Lukashenko; Nazarbayev said<br />

that current disagreement about<br />

the establishment of Eurasian<br />

Economic Union can be settled.<br />

YENİ İPEK YOLU KONFERANSI<br />

ALMATI’DA DÜZENLENDİ<br />

Almatı Üniversitesi öğrencileri tarafından<br />

Kazakistan’ın ABD Başkonsolosluğu ve<br />

Birleşmiş Milletler desteği ile düzenlenen “Yeni<br />

İpek Yolu BM Uluslararası Modeli” başlıklı<br />

konferans Al-Farabi Kazak Milli<br />

Üniversitesi’nde gerçekleştirildi. 10 ülkeden<br />

delegenin katıldığı ve Mayıs tarihleri<br />

arasında düzenlenen konferansta eğitim, ticaret<br />

ve aile içi şiddete karşı koruma konuları<br />

tartışıldı.<br />

NEW SILK ROAD CONFERENCE<br />

WAS HELD IN ALMATY<br />

“New Silk Road UN International Model”<br />

Conference was held on May in Al-Farabi<br />

Kazakh National University by the students<br />

of Almaty University with the support of<br />

US Embassy in Kazakhstan and the United<br />

Nations. delegates from 10 countries<br />

attended the conference during which the topics<br />

of education, commerce and protection against<br />

domestic violence were discussed.<br />

ÇİN VE TÜRKMENİSTAN<br />

ARASINDA ENERJİ<br />

İŞBİRLİĞİ<br />

Çin, ’ya kadar Türkmenistan’dan<br />

yıllık 65 milyar metreküp doğal gaz ithal<br />

etmeyi hedefliyor. Çin Cumhurbaşkanı<br />

Xi Jinping’in resmi davetiyle Pekin’de<br />

bulunan Türkmenistan Devlet Başkanı<br />

Gurbanguli Berdimuhamedov’un<br />

ziyareti sırasında yapılan ortak<br />

açıklamada, tarafların enerji işbirliğinin<br />

iki ülkenin de sosyal ve ekonomik<br />

kalkınmalarına katkı sağladığı ifade<br />

edildi. Açıklamada, iki ülkenin<br />

uzun dönem istikrarlı enerji işbirliği<br />

geliştirmeyi hedeflediği kaydedildi.<br />

ENERGY COOPERATION<br />

BETWEEN CHINA AND<br />

TURKMENISTAN<br />

China aims to import 65 billion cubic<br />

meters of natural gas per year from<br />

Turkmenistan by President<br />

of Turkmenistan Gurbanguly<br />

Berdimuhamedov visited Beijing<br />

upon the official invitation of the<br />

President of China Xi Jinping. In the<br />

joint declaration, it was stated that<br />

energy cooperation between the parties<br />

made a great contribution to the social<br />

and economic development of both<br />

countries. It was also recorded that two<br />

countries aimed to develop long term<br />

sustainable energy cooperation.<br />

4 HAZİRAN <strong></strong> SAYI <strong>19</strong> - JUNE <strong></strong> ISSUE <strong>19</strong>


seafoodplus.info<br />

FRANSA VE POLONYA,<br />

AB’DE ‘ENERJİ BİRLİĞİ’<br />

İSTİYOR<br />

Fransa ve Polonya, doğal gazda<br />

Rusya’ya bağımlılığı azaltmak amacıyla<br />

AB ‘enerji birliğini’ kurmak<br />

için tekliflerini sundu. Paris’te bir<br />

araya gelen Fransa Cumhurbaşkanı<br />

François Hollande ve Polonya<br />

Başbakanı Donald Tusk, yaptıkları<br />

ortak açıklamada amaçlarının<br />

‘Avrupa’nın enerji politikalarında<br />

daha bağımsız, daha uyumlu ve<br />

daha çok işbirliği içinde olmasını<br />

sağlamak’ olduğunu söyledi.<br />

Konunun bu ay AB Liderler<br />

Zirvesi’nde kapsamlı olarak ele alınması<br />

bekleniyor.<br />

FRANCE AND POLAND<br />

OFFER AN ‘ENERGY<br />

UNION’ WITHIN THE EU<br />

France and Poland presented an<br />

offer for establishing an ‘energy<br />

union’ within the EU for the<br />

purpose of reducing natural gas<br />

dependency on Russia. French<br />

President Francois Hollande and<br />

Polish Prime Minister Donald<br />

Tusk gathered in Paris, and they<br />

said in a joint declaration that their<br />

goal was to “ensure Europe to be<br />

more independent, coherent and<br />

much more cooperative in energy<br />

policies.” It is expected that the<br />

issue will be dealt in detail in the EU<br />

Summit this month.<br />

GÜNEY GAZ KORİDORU’NUN AVRUPA İÇİN ÖNEMİ ARTTI<br />

Atlantic Council Avrasya bölgesi uzmanlarından David Koranyi, giderek ithalata<br />

dayalı bir enerji pazarı haline gelen Avrupa için en önemli kaynaklardan birinin<br />

Türkiye üzerinden geçecek Güney Gaz Koridoru olduğunu söyledi. Güney Gaz<br />

Koridoru’nun sonraki yıllarda genişletilebilecek şekilde tasarlandığını hatırlatan<br />

Koranyi, “Bu sayede Avrupa pazarına giriş yolları arayan Türkmenistan, Doğu<br />

Akdeniz ülkeleri, Irak ve hatta İran, bu projeye dahil olarak Avrupa için alternatif<br />

kaynakları sağlayan bir enerji otobanı olabilir” ifadesini kullandı.<br />

IMPORTANCE OF SOUTHERN GAS CORRIDOR INCREASES<br />

FOR EUROPE<br />

David Koranyi, one of the experts of Eurasia Center of the Atlantic Council, said<br />

that one of the most important resources for Europe, which has become an importdependent<br />

energy market, is the Southern Gas Corridor crossing Turkey. Koranyi<br />

reminded that the Southern Gas Corridor was designed as extendable in the future,<br />

and he said “Turkmenistan, Iraq, Eastern Mediterranean, and even Iran can be<br />

integrated into this project and in this way, the corridor can be an energy highway<br />

providing alternative resources to Europe.”<br />

TÜRKMENİSTAN’DAN<br />

BAKÜ’YE RESMİ ZİYARET<br />

Türkmenistan Dışişleri Bakanı ve<br />

Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcısı<br />

Raşid Meredov, 26 Mayıs’ta<br />

Azerbaycan’da resmi temaslarda<br />

bulundu. Azerbaycan Cumhurbaşkanı<br />

İlham Aliyev ve Bakan Meredov’un<br />

görüşmesinde iki ülke arasındaki<br />

ilişkiler masaya yatırıldı. İki ülke<br />

halklarının ortak tarihi ve etnik kökleri<br />

olduğunu vurgulayan Cumhurbaşkanı<br />

Aliyev, ülkeler arasındaki ikili ilişkilerin<br />

dinamik bir şekilde geliştiğini söyledi.<br />

OFFICIAL VISIT TO BAKU<br />

BY TURKMENISTAN<br />

Rashid Meredov, Turkmenistan<br />

Minister of Foreign Affairs and Vice<br />

President of the Cabinet, paid an<br />

official visit to Azerbaijan on May <br />

In the meeting between Azerbaijani<br />

President Ilham Aliyev and Minister<br />

Meredov, the relationship between the<br />

two countries was discussed in detail.<br />

Underlining the common historic and<br />

ethnic roots of both communities,<br />

President Aliyev stated that bilateral<br />

relations between the countries are<br />

developing in a dynamic way.<br />

HAZAR WORLD 5


HAZAR’A DAİR / CASPIAN OVERVIEW<br />

KIRGIZİSTAN’DA<br />

GÜMRÜK BİRLİĞİ<br />

YOL HARİTA<br />

TASLAĞI KABUL<br />

EDİLDİ<br />

Kırgızistan’da Başbakan<br />

Coomart Otorbayev’in<br />

başkanlığındaki koalisyon<br />

hükümeti,<br />

Kırgızistan’ı Rusya,<br />

Belarus ve Kazakistan’ın<br />

oluşturduğu Avrasya<br />

Gümrük Birliği üyeliğine<br />

götürecek yol haritasını<br />

içeren taslak metni<br />

kabul etti. Bakanlar<br />

Kurulu Toplantısı’nın<br />

ardından açıklama<br />

yapan Kırgızistan<br />

Ekonomi Bakanı Temir<br />

Sariyev, Kırgızistan’ın<br />

dış ticaretinin yüzde<br />

41’ini Gümrük Birliği<br />

üyeleri Rusya,<br />

Kazakistan ve Belarus<br />

ile yaptığını belirtti.<br />

ÖZBEKİSTAN,<br />

KIRGIZİSTAN’A<br />

DOĞAL GAZI<br />

KESTİ<br />

Kırgızistan’ın doğal gaz<br />

tedarikçilerinden<br />

Özbekistan, Rus devlet<br />

doğal gaz şirketi<br />

Gazprom’un KırgızGaz’ı<br />

satın almasının ardından<br />

ülkeye yaptığı gaz<br />

akışını kesti.<br />

Kırgızistan’a doğal gaz<br />

sağlayan Özbekistan<br />

şirketi UzTransGaz’ın<br />

gazda kesintiye gitmesiyle<br />

Kırgızistan’ın<br />

güneyi doğal gazsız<br />

kaldı. Gazprom Başkanı<br />

Aleksey Miller,<br />

Kırgızistan’a yeterli<br />

miktarda gaz verileceğini<br />

vaat etmişti.<br />

KAZAKHSTAN APPROVES DRAFT ROAD MAP FOR CUSTOMS UNION<br />

The coalition government in Kyrgyzstan under the presidency of Prime Minister<br />

Djoomart Otorbaev, approved the draft road map for Kyrgyzstan’s accession to the<br />

Eurasian Customs Union established by Russia, Belarus and Kazakhstan. Kyrgyzstan’s<br />

Minister of Economy Temir Sariyev made a statement after the Cabinet Meeting, and<br />

said that Customs Union members Russia, Kazakhstan, and Belarus constitute 41% of<br />

Kyrgyzstan’s foreign trade.<br />

UZBEKISTAN<br />

STOPS NATURAL<br />

GAS SUPPLY TO<br />

KYRGYZSTAN<br />

Uzbekistan, one of the<br />

natural gas providers<br />

to Kyrgyzstan, stopped<br />

natural gas supplies to<br />

the country after the<br />

Russian natural gas<br />

company Gazprom<br />

bought out Kyrgyzgaz.<br />

Kyrgyzstan’s another<br />

natural gas provider Uzbek<br />

Uztransgaz company<br />

interrupted the gas flow,<br />

and thus the southern<br />

part of Kyrgyzstan was<br />

left without natural gas.<br />

Alexey Miller, Chairman of<br />

the Gazprom Management<br />

Committee, had promised<br />

to send sufficient<br />

amount of natural gas to<br />

Kyrgyzstan.<br />

6 HAZİRAN <strong></strong> SAYI <strong>19</strong> - JUNE <strong></strong> ISSUE <strong>19</strong>


seafoodplus.info<br />

HAZİRAN <strong></strong><br />

JUNE <strong></strong><br />

<br />

CASPIAN OIL & GAS <strong></strong><br />

<strong>Haziran</strong> <strong></strong><br />

BAKÜ-AZERBAYCAN<br />

<strong>Hazar</strong> Petrol ve Doğal Gaz Fuarı ve<br />

Konferansı <strong>Haziran</strong> tarihleri arasında<br />

Bakü Expo Merkezi’nde düzenleniyor.<br />

Bu yıl 21’incisi düzenlenen<br />

fuar, dünya petrol endüstrisinin<br />

liderlerini bir araya getiriyor.<br />

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham<br />

Aliyev’in himayesinde her yıl düzenlenen<br />

etkinlik, Azerbaycan Sanayi ve<br />

Enerji Bakanlığı ve Azerbaycan<br />

Devlet Petrol Şirketi (SOCAR) tarafından<br />

destekleniyor.<br />

CASPIAN OIL &<br />

GAS <strong></strong><br />

JunE , <strong></strong><br />

BAKU-Azerbaijan<br />

The Caspian Oil & Gas Exhibition<br />

and Conference will be held on June<br />

at the Baku Expo Center in Baku,<br />

Azerbaijan for the 21st time,<br />

gathering the global leaders of the oil<br />

industry. The event is held annually<br />

under the auspices of the President<br />

of the Azerbaijan Republic, Ilham<br />

Aliyev, and is officially supported by<br />

the Ministry of Industry and Energy<br />

of Azerbaijan and the State Oil<br />

Company of Azerbaijan Republic<br />

(SOCAR).<br />

13<br />

IICEC 5. ULUSLARARASI<br />

ENERJİ FORUMU<br />

13 HAZİRAN <strong></strong><br />

CONRAD HOTEL-İSTANBUL<br />

Sabancı Üniversitesi İstanbul<br />

Uluslararası Enerji ve İklim<br />

Merkezi’nin (IICEC) her yıl geleneksel<br />

olarak düzenlediği “IICEC<br />

Uluslararası Enerji Forumu”nun<br />

beşincisi Enerji ve Tabii Kaynaklar<br />

Bakanı Taner Yıldız’ın katılımı ile<br />

başlıyor. Forumun bu yılki temasını<br />

“Küresel Enerji Yatırımları: Sorunlar<br />

ve Fırsatlar” oluşturuyor. Foruma<br />

yurt dışından birçok üst düzey devlet<br />

adamı ve enerji sektörünün uluslararası<br />

lider kuruluşlarının temsilcileri<br />

katılacak.<br />

IICEC 5 th INTERNATIONAL ENERGY<br />

FORUM<br />

JUNE 13, <strong></strong><br />

CONRAD HOTEL-ISTANBUL<br />

The 5 th annual “IICEC International<br />

Energy Forum” organized by Sabancı<br />

University Istanbul International<br />

Center for Energy and Climate<br />

(IICEC) is going to start with the participation<br />

of the Minister of Energy<br />

and Natural Resources of Turkey,<br />

Taner Yıldız. Theme of this year’s<br />

forum is “Global Energy Investments:<br />

Challenges and Opportunities”.<br />

Many foreign state dignitaries, representatives<br />

of the leading global energy<br />

companies will attend the forum.<br />

<strong>19</strong><br />

DÜNYA PETROL KONGRESİ<br />

<strong>19</strong> HAZİRAN <strong></strong><br />

MOSKOVA-RUSYA<br />

Dünya Petrol Kongresi’nin kapanış<br />

seremonisinde gerçekleştirilecek devir<br />

teslim töreni ile İstanbul, Dünya<br />

Petrol Kongresi’nin ev sahibi olarak<br />

tüm petrol ve doğal gaz sektörüne ilan<br />

edilecek. İstanbul’un ev sahibi olacağı<br />

Dünya Petrol Kongresi’ne ise ’e<br />

yakın delegenin yanı sıra, ’ün üzerinde<br />

şirket CEO’su ve üst düzey yöneticisi<br />

ile 50’ye yakın Devlet Başkanı ve<br />

temsilcilerinin gelmesi bekleniyor.<br />

21 ST WORLD PETROLEUM CONGRESS<br />

JUNE <strong>19</strong>, <strong></strong><br />

MOSCOW-RUSSIA<br />

In the closing ceremony of 21 st <strong>World</strong><br />

Petroleum Congress, Istanbul will be<br />

announced to the entire oil and gas<br />

industry as the host of the 22 nd <strong>World</strong><br />

Petroleum Congress. Approximately<br />

delegates, more than CEOs<br />

and senior managers of companies as<br />

well as nearly 50 Heads of State and<br />

representatives are expected to attend<br />

the 22 nd <strong>World</strong> Petroleum Congress to<br />

be hosted by Istanbul.<br />

HAZAR TAKVİMİ / CASPIAN CALENDAR<br />

HAZİRAN <strong></strong><br />

CASPIAN POWER <strong></strong><br />

CASPIAN POWER <strong></strong><br />

<strong>Haziran</strong> / June , <strong></strong><br />

Bakü, Azerbaycan / Baku, Azerbaijan<br />

TRANSCASPIAN <strong></strong><br />

TRANSCASPIAN <strong></strong><br />

<strong>Haziran</strong> / June , <strong></strong><br />

Bakü, Azerbaycan / Baku, Azerbaijan<br />

ULUSLARARASI ENERJİ VE<br />

YÖNETİMİ KONFERANSI<br />

INTERNATIONAL CONFERENCE ON<br />

ENERGY AND MANAGEMENT<br />

<strong>Haziran</strong> / June , <strong></strong><br />

İstanbul, Türkiye / Istanbul, Turkey<br />

İRAN PETROL VE GAZ ZİRVESİ<br />

IRAN OIL AND GAS SUMMIT<br />

<strong>Haziran</strong> / June , <strong></strong><br />

Dubai, Birleşik Arap Emirlikleri /<br />

Dubai, United Arab Emirates<br />

JUNE <strong></strong><br />

HAZAR WORLD<br />

7


ETKİNLİK / event<br />

EKONOMİNİN NABZI<br />

ASTANA’DA ATTI<br />

Astana Ekonomik Forumu, <br />

Mayıs tarihleri arasında<br />

Kazakistan’da dünyanın lider düşünürlerini<br />

buluşturdu. Bu yıl yedincisi<br />

yapılan foruma ayrı ülkeden 10 binin<br />

üzerinde delege katıldı. 3 gün süren forumda<br />

küresel finansal krizin devam eden etkileri,<br />

ekonomik istikrar ve büyüme, ticari<br />

gelişme ve rekabeti ileriye taşıma, enerji ile<br />

inovasyon konuları ele alındı. Kazakistan’a<br />

son 5 yıl içerisinde milyar dolar tutarında<br />

yabancı yatırımın geldiğini kaydeden<br />

Kazakistan Başbakanı Karim Massimov,<br />

forum çerçevesinde bu yıl beşincisi düzenlenen<br />

Astana Yatırım Forumu’nda, yabancı<br />

yatırımcılar için yeni adımların atıldığı<br />

müjdesini verdi. Forumda HASEN Enerji<br />

ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi Uzmanı<br />

Doç. Dr. Fatih Macit “Ticaret ve Yatırıma<br />

İlişkin Beklentiler” başlıklı panelde konuşma<br />

yaptı. Konuşmasında son 10 yılda gerçekleşen<br />

ekonomik büyümenin nedenlerine<br />

değinen Macit, zengin enerji kaynaklarına<br />

sahip olan Kazakistan, Azerbaycan ve<br />

Türkmenistan’da enerji fiyatlandırmalarındaki<br />

artışa dikkat çekti. Macit, son 10 yılda<br />

Türkiye’nin dış ticaret hacminin 87 milyar<br />

dolardan milyar dolara, Azerbaycan’ın<br />

da 11 milyar dolardan 42 milyar dolara yükseldiğini<br />

söyledi. Forumun son gününde<br />

Kazakistan ile Avrupa Yeniden<br />

Yapılandırma ve Kalkınma Bankası ve<br />

İslam Kalkınma Bankası ile çerçeve ortalık<br />

anlaşmaları imzalandı. Kazakistan<br />

Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev ise<br />

yılında iş ortamına yaptığı sosyal katkı<br />

dolayısıyla Viyana merkezli Küresel<br />

Diyalog ve İşbirliği Merkezi tarafından<br />

ödüle layık görüldü.<br />

HEART OF ECONOMY TO<br />

BEAT IN ASTANA<br />

Astana Economic Forum brought the<br />

world’s leading thinkers together in<br />

Kazakhstan on May for the seventh<br />

time this year. Over 10 thousand<br />

delegates from different countries<br />

attended the forum which lasted for 3 days.<br />

Ongoing effects of the global economic crisis,<br />

economic stability and growth, commercial<br />

development and advancing rivalry,<br />

energy and innovation issues were discussed<br />

at the forum. Karim Massimov,<br />

Prime Minister of Kazakhstan, said they<br />

encouraged foreign investment in the<br />

amount of billion USD within the last 5<br />

years. In Astana Investment Forum held for<br />

the fifth time this year as part of the Astana<br />

Economic Forum, he gave good news about<br />

the new steps taken for foreign investors.<br />

Assoc. Prof. Fatih Macit, HASEN Center on<br />

Energy and Economy Expert, addressed a<br />

speech in the panel titled “Projections for<br />

Trade and Investment”. Macit mentioned<br />

the reasons of economic growth realized<br />

within the last decade and he pointed out<br />

the increase in energy prices in Kazakhstan,<br />

Azerbaijan and Turkmenistan. Macit stated<br />

that foreign trade volume increased from 87<br />

billion USD to billion USD in Turkey,<br />

and from 11 billion USD to 42 billion USD in<br />

Azerbaijan in the last decade. On the last<br />

day of the forum, a framework partnership<br />

agreement was signed by Kazakhstan, the<br />

European Bank for Reconstruction and<br />

Development, and the Islamic Development<br />

Bank. Nursultan Nazarbayev, President of<br />

Kazakhstan, was given an award by the<br />

Vienna-based Center for Global Dialogue<br />

and Cooperation due to his social contribution<br />

to the business environment in <br />

8 HAZİRAN <strong></strong> SAYI <strong>19</strong> - JUNE <strong></strong> ISSUE <strong>19</strong>


seafoodplus.info<br />

“ENERJİ KAYNAKLARI<br />

ÇEŞİTLENDİRİLMELİ”<br />

Türkiye Cumhuriyeti Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı,<br />

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA),<br />

Yıldız Teknik Üniversitesi, İtalya’dan Floransa Üniversitesi<br />

ve T.C. Dışişleri Bakanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi<br />

(SAM) işbirliğinde Mayıs tarihleri arasında düzenlenen<br />

“Enerji Jeopolitiği: Gelecekten Beklentiler” konulu konferans<br />

enerji uzmanlarını buluşturdu. Konferansta açılış konuşmasını<br />

gerçekleştiren Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan<br />

Yardımcısı Hasan Murat Mercan, enerjinin siyasi bir araç<br />

olarak nasıl kullanılması gerektiği sorusunu gündeme getirdi.<br />

Toplantıda Kıbrıs Rum Kesimi’nin İsrail ile ortaklığıyla<br />

Kıbrıs açıklarından çıkarılan doğal gazın dünyaya nasıl<br />

pazarlanacağı konusuna da değinildi.<br />

HAYDAR ALİYEV<br />

DOĞUMUNUN 91’İNCİ<br />

YIL DÖNÜMÜNDE ANILDI<br />

Azerbaycan’ın kurucusu ve milli lideri<br />

merhum Haydar Aliyev’in doğumunun<br />

91’inci yıl dönümü, Azerbaycan’da ve<br />

yurt dışı temsilciliklerinde düzenlenen<br />

törenlerle kutlandı. Yıl dönümü dolayısıyla<br />

“Gül Bayramı” adı altında Bakü<br />

başta olmak üzere ülkenin çeşitli kentlerinde<br />

parklar, dünyanın değişik ülkelerinden<br />

getirilen güllerle süslendi.<br />

Azerbaycan’ın merhum lideri Haydar<br />

Aliyev’in adını taşıyan parkta sabah<br />

saatlerinde başlayan şenlikler sırasında<br />

çeşitli sanatçıların konserleri, amatör<br />

grupların ve ilköğretim okullarının<br />

halk oyunları ekiplerinin gösterilerinin<br />

de yer aldığı müzik ve eğlence programları<br />

düzenlendi. Yaklaşık ayrı<br />

ülkeden getirilen çiçeklerle süslenen<br />

parktaki etkinliklere halk büyük ilgi<br />

gösterdi.<br />

“ENERGY RESOURCES MUST BE<br />

DIVERSIFIED”<br />

With the cooperation of the Republic of Turkey Ministry of<br />

Energy and Natural Resources, Foundation for Political,<br />

Economic and Social Research (SETA), Yıldız Technical<br />

University, University of Florence from Italy, Republic of<br />

Turkey Ministry of Foreign Affairs Center for Strategic<br />

Research (SAM); “Geopolitics of Energy: Future<br />

Expectations” conference was held on May which<br />

brought energy experts together. In his opening speech,<br />

Deputy Minister of Energy and Natural Resources Hasan<br />

Murat Mercan mentioned the question how to use energy as<br />

a political tool. The issue of how the natural gas obtained<br />

from offshore waters of Cyprus with the cooperation of<br />

Southern Cyprus and Israel will be marketed worldwide was<br />

discussed in the conference.<br />

HEYDAR ALIYEV WAS<br />

COMMEMORATED ON<br />

HIS 91 ST BIRTHDAY<br />

The 91 st birthday of Heydar Aliyev, the<br />

deceased founder and national leader of<br />

Azerbaijan, was celebrated with ceremonies<br />

held in Azerbaijan and representations in<br />

foreign countries. On the occasion of the<br />

anniversary and the “Flower Festival”, parks<br />

in several cities of the country –especially in<br />

Baku- were decorated with roses brought<br />

from different countries all over the world.<br />

Musical and entertaining programs, including<br />

concerts of various artists, shows from<br />

folk dance teams of primary schools and<br />

amateur groups, were arranged during the<br />

festival which began early in the morning in<br />

the park that holds the name of the deceased<br />

leader of Azerbaijan, Heydar Aliyev. People<br />

showed great interest in events that took<br />

place in the park which was decorated with<br />

flowers brought from nearly different<br />

countries.<br />

HAZAR WORLD<br />

9


ETKİNLİK / event<br />

ENERJİ<br />

STRATEJİLERİ<br />

KÜNİB’DE TARTIŞILDI<br />

T.C. Başbakanlık Türk<br />

İşbirliği ve Koordinasyon<br />

Ajansı (TİKA) Başkanlığı,<br />

Yurtdışı Türkler ve<br />

Akraba Topluluklar<br />

Başkanlığı, <strong>Hazar</strong> Strateji<br />

Enstitüsü’nün, katkılarıyla<br />

organize edilen KÜNİB<br />

4’üncü Olağan Kongresi,<br />

Mayıs <strong></strong><br />

tarihlerinde Ankara Bilkent<br />

Otel’de düzenlendi.<br />

KÜNİB’in Ankara’da düzenlediği 4. Olağan<br />

Kongresi’nin bu yılki teması “Kafkasya’nın<br />

Geleceğinde Enerjinin Rolü: Bölge Ülkeleri<br />

Dayanışması” oldu. Kongrede,<br />

“Küreselleşen Dünyada Enerjinin Rolü:<br />

Kafkasya Örneği” başlıklı bir konferans veren<br />

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız,<br />

dünyadaki enerji üretim ve tüketim oranlarını ve<br />

bu bağlamda Türkiye’nin durumunu değerlendirdi.<br />

Yıldız, Türkiye’nin doğusunda dünya<br />

enerji kaynaklarının %65’inin, batısında ise tüketim<br />

kaynaklarının %65’inin bulunduğunu söyleyerek,<br />

Türkiye’nin enerji politikalarında<br />

Kafkasya’nın önemli bir yeri olduğunu dile getirdi.<br />

Kongreye konuşmacı olarak katılan HASEN<br />

Genel Sekreteri Haldun Yavaş ise Azerbaycan ve<br />

Türkiye liderliğinde başlayan TANAP projesinin<br />

bir barış projesi olduğunu, Gürcistan’ın güvenilir<br />

bir transit güç olarak dâhil olduğu TANAP’ın<br />

bölgenin teminatı olan projelerin en başında geldiğini<br />

ifade etti. Program kapsamında KÜNİB’e<br />

yeni katılan üniversite rektörleri “KÜNİB<br />

Protokolü”nü imzaladı.<br />

ENERGY STRATEGIES<br />

WERE DISCUSSED IN<br />

KÜNİB<br />

The 4 th Ordinary Congress of<br />

KÜNİB was held in Ankara<br />

Bilkent Hotel on May ,<br />

<strong></strong> with the contribution<br />

of the Republic of Turkey<br />

Prime Ministry Turkish Cooperation<br />

and Coordination<br />

Agency (TİKA), Presidency<br />

for Turks Abroad and Related<br />

Communities, Caspian<br />

Strategy Institute.<br />

This year’s theme for the 4 th Ordinary<br />

Congress of KÜNİB was “Energy’s Role in<br />

the Future of Caucasia: Solidarity between<br />

the Countries in the Region”. In his speech<br />

on the “Energy’s Role in the Globalizing <strong>World</strong>:<br />

the Case of Caucasia”, Minister of Energy and<br />

Natural Resources Taner Yıldız evaluated the<br />

rates of energy generation and consumption in<br />

the world, and Turkey’s status in this context.<br />

Stating that 65% of the world’s energy resources<br />

is located in the east of Turkey, and 65% of energy<br />

consumption occurs in the west of Turkey,<br />

Mr. Yıldız expressed that Caucasia has a key role<br />

in the energy policies of Turkey. Participating in<br />

the congress as a speaker, Secretary General of<br />

Caspian Strategy Institute Haldun Yavaş stated<br />

that the TANAP Project, which was launched<br />

under the leadership of Azerbaijan and Turkey,<br />

is a project of peace. Mr. Yavaş also highlighted<br />

that TANAP Project in which Georgia got<br />

involved as a reliable transit power is the leading<br />

project amongst others, serving as a guarantee<br />

for the region. University presidents who recently<br />

became a part of KÜNİB signed the “KÜNİB<br />

Protocol” within the scope of the program.<br />

10<br />

HAZİRAN <strong></strong> SAYI <strong>19</strong> - JUNE <strong></strong> ISSUE <strong>19</strong>


seafoodplus.info<br />

ORTA ASYA<br />

NÜKLEER<br />

SİLAHLARDAN<br />

ARINDIRILMIŞ<br />

BÖLGE<br />

ANLAŞMASINA<br />

İLİŞKİN PROTOKOL<br />

İMZALANDI<br />

Özbekistan’ın girişimiyle<br />

gerçekleşen Orta Asya Nükleer<br />

Silahlardan Arındırılmış<br />

Bölge Anlaşması’na ilişkin<br />

protokol 6 Mayıs <strong></strong>’te<br />

imzalandı.<br />

Nükleer silah sahibi beş ülke ABD,<br />

İngiltere, Çin, Rusya ve Fransa Orta<br />

Asya Nükleer Silahlardan<br />

Arındırılmış Bölge Anlaşması<br />

Protokolü’ne imza attı. BM’nin New<br />

York’taki merkezinde düzenlenen imza töreninde<br />

bölge ülkeleri Özbekistan, Kazakistan,<br />

Kırgızistan, Tacikistan ve Türkmenistan da<br />

hazır bulundu. Protokol uyarınca, nükleer<br />

silah sahibi ülkeler, anlaşmaya taraf bölge<br />

ülkelerine karşı nükleer silah kullanma tehdidinde<br />

bulunmama ve bu silahları kullanmama<br />

taahhüdünde bulundu. BM Genel<br />

Sekreteri Ban Ki-moon, sözcüsü aracılığıyla<br />

yaptığı açıklamada, anlaşmanın nükleer<br />

silahlara karşı küresel kuralların güçlendirilmesine<br />

yardımcı olacağını savundu. Bu<br />

konu <strong>19</strong>93 yılında BM Genel Kurulu’nda<br />

Özbekistan Devlet Başkanı İslam Karimov<br />

tarafından öne sürüldü ve bölgesel güvenliğin<br />

inşasına ve nükleer silahsızlanmaya<br />

katkı sağladı. Özbekistan, Kazakistan,<br />

Kırgızistan, Tacikistan ve Türkmenistan<br />

tarafından 8 Eylül ’da imzalanan Orta<br />

Asya Nükleer Silahlardan Arındırılmış<br />

Bölge Anlaşması, 21 Mart ’da yürürlüğe<br />

girdi. Nükleer silah bulundurmayı yasaklayan<br />

söz konusu anlaşmayla, nükleer silah<br />

alanında deneme, araştırma-geliştirme,<br />

üretme ve depolama faaliyetleri de yasaklandı.<br />

01<br />

İmza töreninde<br />

Özbekistan,<br />

Türkmenistan,<br />

Tacikistan, Kırgızistan,<br />

Kazakistan temsilcileri<br />

hazır bulundu.<br />

01<br />

Representatives<br />

from Uzbekistan,<br />

Turkmenistan,<br />

Tajikistan, Kyrgyzstan<br />

and Kazakhstan<br />

attended the signing<br />

ceremony.<br />

PROTOCOL TO<br />

CENTRAL ASIAN<br />

NUCLEAR WEAPON-<br />

FREE ZONE TREATY<br />

IS SIGNED<br />

The protocol to Central<br />

Asian Nuclear-Weapon-Free<br />

Zone Treaty, which was<br />

realized with the initiative of<br />

Uzbekistan, was signed on<br />

May 6, <strong></strong>.<br />

Five countries in possession of nuclear<br />

weapons, namely the USA, United<br />

Kingdom, China, Russia and France,<br />

signed the Protocol to Central Asian<br />

Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty. Uzbekistan,<br />

Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan and<br />

Turkmenistan attended the signing ceremony<br />

held at the Headquarters of the UN in New<br />

York. Pursuant to the protocol, countries in<br />

possession of nuclear weapons committed not<br />

to threaten the countries in the region which<br />

are a party to the treaty with the use of nuclear<br />

weapons and not to use such weapons against<br />

them. UN Secretary General Ban Ki-moon<br />

delivered a message through his spokesperson<br />

and stated that the treaty would help strengthen<br />

the global rules against nuclear weapons.<br />

This matter was raised in the UN General<br />

Assembly in <strong>19</strong>93 by Islam Karimov, the<br />

President of Uzbekistan, and contributed to the<br />

building of regional security as well as nuclear<br />

disarmament. The Central Asian Nuclear-<br />

Weapon-Free Zone Treaty signed on September<br />

8, by Uzbekistan, Kazakhstan,<br />

Kyrgyzstan, Tajikistan and Turkmenistan<br />

entered into force on March 21, The treaty,<br />

which prohibits the possession of nuclear<br />

weapons, also forbids nuclear testing, researchdevelopment,<br />

production and storage activities<br />

in the field of nuclear weapons.<br />

HAZAR WORLD<br />

11


HABER ANALİZ / IN DEPTH<br />

ÜÇLÜ ZİRVE / TRILATERAL SUMMIT<br />

GÜRCİSTAN’DA G‘ÜÇLÜ’ ZİRVE:<br />

TÜRKİYE-GÜRCİSTAN-AZERBAYCAN<br />

<strong>Hazar</strong> Bölgesi’nin enerji ve ekonomi alanındaki işbirlikleriyle cazibe<br />

merkezi haline gelen üç ülkesi Gürcistan, Azerbaycan ve Türkiye,<br />

Tiflis’teki zirvede bir araya geldi. Gürcistan ‘Cumhurbaşkanı Giorgi<br />

Margvelaşvili’nin ev sahipliğinde gerçekleşen zirvede Türkiye’yi<br />

Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Azerbaycan’ı ise Cumhurbaşkanı<br />

İlham Aliyev temsil etti.<br />

TRILATERAL SUMMIT IN<br />

GEORGIA: TURKEY-GEORGIA-<br />

AZERBAIJAN<br />

Three countries which have become the<br />

centre of attraction with their cooperation in<br />

energy and economy in the Caspian region;<br />

Georgia, Azerbaijan and Turkey gathered<br />

in the summit that took place in Tbilisi. The<br />

summit was hosted by President of Georgia<br />

Giorgi Margvelashvili, where Turkey was<br />

represented by President Abdullah Gul and<br />

Azerbaijan was represented by President<br />

Ilham Aliyev.<br />

SELİN ŞEN SALTAŞ<br />

Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün heyetinde<br />

Çalışma ve Sosyal Güvenlik<br />

Bakanı Faruk Çelik, Ulaştırma,<br />

Denizcilik ve Haberleşme Bakanı Lütfi<br />

Elvan, milletvekilleri ve iş adamları yer aldı.<br />

Enerji ve ulaştırmanın başı çektiği zirvede ekonomik<br />

işbirlikleri masadaydı.<br />

Yakın zamanda, Avrupa’nın enerji güvenliğine<br />

büyük katkıda bulunacak olan Trans Anadolu<br />

Doğal Gaz Boru Hattı’nı (TANAP) gerçekleştirecek<br />

üç ülkenin bir araya geldiği zirve dünya<br />

medyasında büyük ilgiyle karşılandı.<br />

Üç Cumhurbaşkanı, birlikte gerçekleştirecekleri,<br />

en küçüğü 45 milyar dolar seviyesinde olacak<br />

ve bölge istihdamına büyük katkı sağlayacak<br />

enerji altyapı ve ulaştırma projeleri ile ilgili<br />

güçlü siyasi irade mesajı verdi.<br />

MARGVELAŞVİLİ: ZİRVE, BÖLGENİN<br />

İSTİKRARINI OLUMLU ETKİLİYOR<br />

Zirvede Gürcistan Cumhurbaşkanı<br />

Margvelaşvili; Cumhurbaşkanı Gül,<br />

Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev ve tüm<br />

katılımcıları ağırlamaktan memnuniyet duyduğunu<br />

ifade ederek, on milyonlarca insanın bu<br />

zirvenin meyvelerinden faydalanacağını<br />

söyledi.<br />

Zirvenin temelini atan Gül’e ve bu fikre destek<br />

vererek zirvenin gerçekleşmesine katkıda<br />

bulunan Aliyev’e teşekkür eden Margvelaşvili,<br />

ülkeler arasındaki işbirliğini detaylı şekilde<br />

masaya yatırdıklarını söyledi. Margvelaşvili,<br />

“Bu tarihi zirve, ülkelerimizin ekonomisini,<br />

refahını ve tüm bölgenin istikrarını olumlu<br />

yönde etkiliyor” dedi.<br />

Halen devam eden <strong>Hazar</strong> Denizi, Karadeniz ve<br />

Akdeniz’i birbirine bağlayacak önemli ulaştırma<br />

ve enerji projeleri hakkında da konuştuklarını<br />

belirten Margvelaşvili, bu işbirliğinin daha<br />

da geliştirilmesinin önemine dikkati çekti.<br />

12<br />

HAZİRAN <strong></strong> SAYI <strong>19</strong> - JUNE <strong></strong> ISSUE <strong>19</strong>


seafoodplus.info<br />

ALİYEV: ENERJİ GÜVENLİĞİNİ BİRLİKTE<br />

SAĞLAYACAĞIZ<br />

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, üç<br />

ülkenin Avrupa’nın enerji güvenliğini sağlayacağını<br />

belirterek buluşmanın bu yönüyle<br />

önemli olduğunu ifade etti. Aliyev<br />

“İşbirliğimizin sonucunda, gelecekte bu üç<br />

ülke bölgenin ve Avrupa’nın enerji güvenliğini<br />

sağlayacaktır. Bugün, burada konuşulan konular<br />

dünya ve Avrupa için büyük önem taşıyor”<br />

dedi.<br />

Geçen yıl Bakü’de Şah Deniz 2 Projesi’ne start<br />

verildiğini hatırlatan Aliyev, “Şah Deniz 2,<br />

Trans Anadolu ve Trans Adriyatik gaz hatlarının<br />

inşası, Avrupa’nın en önemli enerji projeleridir.<br />

Bu projelerle Avrupa’nın enerji güvenliği<br />

sağlanmış olacak, yeni istihdam ve yatırım<br />

alanları doğacaktır. Ülkelerimizin her birine<br />

yabancı yatırım düzeyi artacaktır. Bizim bütün<br />

girişimlerimizin temelinde halklarımızın temel<br />

iradesi ve güçlü bir siyasi irade bulunur. Bu<br />

temel üzerine bu ilişkileri kurarız ve projelerle<br />

işbirliğimizi zenginleştiririz. Bugün burada<br />

sergilenen birlik, dünya medyasında evrensel<br />

bir anlam taşımaktadır” dedi.<br />

Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev, toplantının<br />

esas neticesinin ise dostluk ve kardeşlik<br />

üzerine kurulu ilişkilerin bir daha doğrulanması<br />

olduğunu ifade etti.<br />

01<br />

Zirvede ülkeler<br />

arası işbirliği<br />

detaylı bir şekilde<br />

masaya yatırıldı.<br />

In the summit,<br />

cooperation<br />

between states<br />

was discussed in<br />

detail.<br />

01<br />

Azerbaycan<br />

Cumhurbaşkanı İlham<br />

Aliyev, Gürcistan<br />

Cumhurbaşkanı<br />

Giorgi Margvelaşvili<br />

ve Cumhurbaşkanı<br />

Abdullah Gül.<br />

01<br />

President of Azerbaijan<br />

Ilham Aliyev, President<br />

of Georgia Giorgi<br />

Margvelashvili and<br />

President of Turkey<br />

Abdullah Gül.<br />

President Abdullah Gul and the accompanying<br />

delegation consisting of<br />

Minister of Labour and Social Security<br />

Faruk Çelik, Minister of<br />

Transportation, Maritime Affairs and<br />

Communication Lütfi Elvan, MPs and businessmen.<br />

With a focus on energy and transportation;<br />

economic cooperation was discussed<br />

in detail at the summit.<br />

Attracting considerable attention from the<br />

media throughout the world, the summit gathered<br />

three countries establishing the Trans<br />

Anatolian Natural Gas Pipeline (TANAP)<br />

which will make a great contribution to the<br />

energy security of Europe.<br />

Three Presidents delivered a strong political<br />

will with their energy infrastructure and<br />

transportation projects to be carried out collaboratively<br />

and which are going to minimally<br />

worth 45 billion dollars and provide a great<br />

contribution to the employment in the region.<br />

MARGVELASHVILI: THE SUMMIT HAS A<br />

POSITIVE EFFECT ON REGION’S STABILITY<br />

At the summit, Georgian President<br />

Margvelashvili expressed his gratitude for<br />

hosting President Gul, Azerbaijani President<br />

Aliyev and all participants, and stated that ten<br />

millions of people would benefit from the positive<br />

yields of this summit.<br />

Extending his regards to Gul for laying the<br />

foundations for this summit and to Aliyev for<br />

contributing to the realization of the summit<br />

by supporting the idea, Margvelashvili stated<br />

that they discussed the cooperation between<br />

states in detail. Margvelashvili said, “This historic<br />

summit has a positive effect on our countries’<br />

economy and welfare as well as the stability<br />

of the entire region.”<br />

Margvelashvili also said that they talked about<br />

the ongoing transportation and energy projects<br />

connecting the Caspian Sea, Black Sea<br />

and Mediterranean, and noted the importance<br />

of further improvement of this cooperation.<br />

ALIYEV: WE WILL ENSURE ENERGY<br />

SECURITY TOGETHER<br />

Azerbaijani President Ilham Aliyev stated that<br />

these three countries will ensure European<br />

energy security and underlined the significance<br />

of the meeting in that regard. Aliyev<br />

said “As a result of our cooperation, these<br />

three countries will ensure the energy security<br />

of the region and Europe in the future. All the<br />

matters discussed here today are of vital<br />

importance for Europe and the whole world.”<br />

Reminding that Shah Deniz II project was<br />

HAZAR WORLD<br />

13


ÜÇLÜ ZİRVE / TRILATERAL SUMMIT<br />

GÜL: RÜYA DENİLEN PROJELER GERÇEKLEŞİYOR<br />

Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ise basın toplantısındaki<br />

sözlerine, Güney Kafkasya konusunda<br />

ortak bir vizyonu paylaşan üç ülkenin<br />

cumhurbaşkanları olarak bir araya geldiklerini<br />

ve işbirliğinin tüm yönlerini ayrıntılı şekilde<br />

gözden geçirdiklerini belirterek başladı.<br />

Türkiye’nin Gürcistan ve Azerbaycan ile ikili<br />

ilişkilerinin çok ileri seviyede olduğuna işaret<br />

eden Gül, Gürcistan ile ticaret hacminin 1<br />

buçuk milyar dolara, ülkedeki Türk yatırımının<br />

ise 1 milyar dolara ulaştığını kaydetti.<br />

Türkiye-Azerbaycan ikili ilişkisinin ise çok<br />

daha özel boyutları bulunduğuna dikkati<br />

çeken Gül, ekonomik alanda iki ülke arasındaki<br />

yatırımların 5 buçuk milyar dolar olduğunu<br />

vurguladı.<br />

Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan arasındaki<br />

coğrafi beraberliğin Güney Kafkaslar’da çok<br />

büyük bir cazibe merkezi oluşturduğunu ifade<br />

eden Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Bakü-<br />

Tiflis-Ceyhan, Bakü-Tiflis-Erzurum ve Bakü-<br />

Tiflis-Kars projelerini bütün dünyanın takdirle<br />

izlediğini kaydetti.<br />

Gül, “Bu projeler vaktiyle ‘gerçekleşmesi zor’<br />

hatta bazılarının ‘rüya’ dediği projelerdir.<br />

Bunların ilk ikisi gerçekleşmiş; üçüncüsü,<br />

demiryolu projesi de gerçekleşmek üzeredir”<br />

dedi. Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı<br />

(TANAP) projesinin de bir enerji projesi olarak<br />

bölgenin önemini ortaya koyduğunu kaydeden<br />

Gül, “Bizim bütün arzumuz, tüm bu projelerle<br />

bölgedeki refahı, ekonomik gelişmeyi artırmaktır”<br />

değerlendirmesinde bulundu.<br />

Aliyev: Gelecekte<br />

bu üç ülke<br />

Avrupa’nın enerji<br />

güvenliğini<br />

sağlayacaktır.<br />

Aliyev: European<br />

energy security<br />

will be ensured<br />

by these three<br />

countries.<br />

02<br />

Gül ve Margvelaşvili<br />

ülkeler arası işbirliğine<br />

vurgu yaptı.<br />

02<br />

Gül and Margvelashvili<br />

underlined transnational<br />

cooperation.<br />

02<br />

launched last year in Baku, Aliyev said “Shah<br />

Deniz II, Trans Anatolian and Trans Adriatic<br />

gas pipelines are among the most important<br />

energy projects of Europe. These projects<br />

will ensure the energy security of Europe<br />

and create new areas of employment and<br />

investment. Foreign investment level will<br />

increase in each country. All our initiatives<br />

are based upon the will of our people and a<br />

strong political will. We build our relations<br />

on this foundation and enrich our cooperation<br />

with projects. The collaboration that we<br />

have demonstrated today, in this place, presents<br />

a universal significance in the eyes of<br />

the world media.”<br />

Mr. Aliyev, President of Azerbaijan,<br />

expressed that the actual result of the meeting<br />

is the consolidation of the relations based<br />

upon friendship and fraternity.<br />

GUL: DREAM-PROJECTS ARE BEING<br />

REALIZED<br />

President Abdullah Gul started his speech<br />

by saying that they convened as the presidents<br />

of three countries sharing the same<br />

vision about the Southern Caucasia and they<br />

thoroughly reviewed all aspects of the cooperation.<br />

Emphasizing Turkey’s improved bilateral<br />

relations with Georgia and Azerbaijan,<br />

President Gul stated that the trade volume<br />

with Georgia reached billion dollars and<br />

Turkey’s investments in the country<br />

increased to 1 billion dollars. Underlining the<br />

special status of Turkey-Azerbaijan bilateral<br />

relations, Gul emphasized that economic<br />

investment between the two countries is <br />

billion dollars.<br />

Having expressed that geographical solidarity<br />

among Turkey, Azerbaijan and Georgia<br />

has created a great centre of attraction,<br />

President Abdullah Gul stated that the entire<br />

world appreciates Baku-Tbilisi-Ceyhan,<br />

Baku-Tbilisi-Erzurum and Baku-Tbilisi-Kars<br />

projects.<br />

Gul said, “Previously these projects were<br />

described as ‘difficult to realize’ and they<br />

were even regarded as only a ‘dream’ by<br />

some people. The first two have been realized;<br />

and the third, the railway project is<br />

about to be completed.” Noting that Trans<br />

Anatolian Gas Pipeline (TANAP) project, as<br />

an energy project, demonstrates the importance<br />

of the region, President Gul said,<br />

“With all these projects, our only wish is to<br />

enhance peace and economic development in<br />

the region.”<br />

14 HAZİRAN <strong></strong> SAYI <strong>19</strong> - JUNE <strong></strong> ISSUE <strong>19</strong>


HABER ANALİZ / IN DEPTH<br />

SOMA FACİASI / SOMA DISASTER<br />

YÜREKLERİ DAĞLAYAN<br />

FACİA: SOMA<br />

13 Mayıs <strong></strong> Türkiye tarihine hafızalardan<br />

çıkamayacak büyüklükte bir acıyı kazıdı. Manisa’nın<br />

Soma ilçesinde maden işçisinin hayatını kaybettiği<br />

facia tüm yurdu yasa boğmakla kalmadı, ülke tarihine<br />

de en büyük maden faciası olarak geçti. Başta <strong>Hazar</strong><br />

Bölgesi olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki<br />

liderlerden Türkiye’ye taziye mesajları yağdı.<br />

MERVE DAMCI<br />

HEART-WRENCHING<br />

DISASTER: SOMA<br />

May 13, <strong></strong> has left a wound so big that it cannot be<br />

erased from the memories of Turkey. mine workers<br />

lost their lives in the Soma district of Manisa, and the<br />

disaster left the whole country mourning, which was<br />

recorded as the biggest mining disaster in the history<br />

of the country. Messages of condolence from all over<br />

the world, especially from the Caspian Region, were<br />

delivered to Turkey.<br />

16<br />

HAZİRAN <strong></strong> SAYI <strong>19</strong> - JUNE <strong></strong> ISSUE <strong>19</strong>


seafoodplus.info<br />

HAZAR WORLD<br />

17


SOMA FACİASI / SOMA DISASTER<br />

Alın teri ve emek şehri Soma tüm<br />

Türkiye’yi yasa boğdu. 13 Mayıs Salı<br />

günü Manisa’nın Soma ilçesinde Soma<br />

Holding şirketlerinden Soma Kömür<br />

İşletmeleri A.Ş. tarafından işletilen maden<br />

ocağında meydana gelen kaza yüzlerce işçiye<br />

mezar oldu. Elim kazada ölenlerin sayısının<br />

’i bulmasıyla kentteki felaket, Türkiye tarihine<br />

en büyük maden kazası olarak geçti. <br />

kişinin yaralı ve sağ olarak kurtulduğu kazanın<br />

acısını ise tüm Türkiye derinden hissetti.<br />

Hayatını kaybeden madenciler memleketlerinde<br />

toprağa verilirken geriye büyük maddi zorluklarla<br />

hayatlarını idame ettirmek zorunda<br />

kalan gözü yaşlı işçi yakınları kaldı.<br />

3 GÜNLÜK MİLLİ YAS<br />

Facianın ardından 3 günlük milli yas ilan edilirken,<br />

devletin zirvesi maden şehitleri için<br />

seferber oldu. Hükümet başta olmak üzere<br />

bütün devlet erkanı programlarını iptal ederek<br />

soluğu Soma’da aldı. Cumhurbaşkanı<br />

Abdullah Gül, Başbakan Recep Tayyip<br />

Erdoğan, CHP Genel Başkanı Kemal<br />

Kılıçdaroğlu, MHP Genel Başkanı Devlet<br />

Bahçeli ve HDP Eş Başkanı Sebahat Tuncel<br />

bölgede incelemelerde bulundu. Maden ocağında<br />

işçi yakınlarıyla görüşen ve kriz merkezinde<br />

yetkililerden bilgi alan Başbakan<br />

Erdoğan, işçi ailelerine ‘sabır telkininde’ bulunarak<br />

ekmek parası için alın teri döken emekçileri<br />

kaybetmenin yürek parçalayıcı hüznünü<br />

taşıdığını dile getirdi.<br />

Soma’daki maden kazası ve sonrasındaki<br />

çalışmalara değinen Başbakan Erdoğan,<br />

“Kazayla ilgili devam eden idari ve adli soruşturmaları<br />

titizlikle takip ediyoruz. Aynı kazaların<br />

yaşanmaması, bunu minimize etmek için<br />

her kademede çalışmaları başlattık. Tabii, hiç<br />

kaza olmaz diye bir anlayışın yanlış olduğunu<br />

da söylemek zorundayım. Sadece maden ocakları<br />

için demiyorum. Hayat risklerle doludur,<br />

istediğiniz kadar testler yapın, kaza oranını<br />

minimize etmek en ideal olanıdır. Ama sıfırlamak<br />

dünyanın hiçbir yerinde, yaşam şeklinde<br />

mümkün değildir” açıklamasında bulundu.<br />

Kamuoyunda merakla beklenen bir diğer<br />

açıklama ise faciadan dört gün sonra geldi.<br />

Soma Holding ilk kez kameralar karşısına<br />

geçerek yerli ve yabancı basın mensuplarının<br />

sorularını yanıtladı. Şirket yetkililerini de<br />

yanına alan Soma Holding Yönetim Kurulu<br />

Başkanı Alp Gürkan, “Madende yaşam odaları<br />

ay sonra hazır olacaktı” sözleriyle acı bir<br />

itirafta bulundu. Kazada hiçbir ihmalleri<br />

olmadığını savunan yetkililer ise trafonun patladığı<br />

ve taşeron işçi çalıştırdıkları yönündeki<br />

iddiaları yalanladı.<br />

01<br />

01<br />

Soma maden işçilerinin<br />

endişeli bekleyişleri.<br />

01<br />

Soma miners waiting<br />

anxiously.<br />

02<br />

Enerji Bakanı Taner<br />

Yıldız, sık sık madenci<br />

yakınlarıyla görüştü.<br />

02<br />

Minister of Energy Taner<br />

Yıldız frequently talked<br />

to the relatives of<br />

miners.<br />

Soma, the city of sweat and labor, left<br />

the entire Turkey mourning. On May<br />

13 Tuesday, in the Soma district of<br />

Manisa, an accident took place at a<br />

mine operated by Soma Kömür İşletmeleri<br />

A.Ş., one of the companies of Soma Holding.<br />

It turned the workplace into a graveyard for<br />

hundreds of workers. The disaster was<br />

recorded as the biggest mining accident in<br />

the history of Turkey, as the death toll of this<br />

painful accident rose to All of Turkey<br />

felt the pain of the accident in which <br />

people were injured but saved. While the<br />

deceased were being committed to the<br />

ground in their hometowns, weeping relatives<br />

of workers were left behind, who have<br />

to continue their lives with great financial<br />

difficulties.<br />

3-DAY NATIONAL MOURNING<br />

Declaring three days of national mourning<br />

after the disaster, top of the government<br />

mobilized for mine martyrs. Canceling their<br />

programs, all high-level state officials and<br />

especially government officials got to Soma<br />

in no time at all. President Abdullah Gül,<br />

Prime Minister Recep Tayyip Erdoğan, CHP<br />

Chairman Kemal Kılıçdaroğlu, MHP<br />

Chairman Devlet Bahçeli and HDP Co-Chair<br />

Sebahat Tuncel carried out investigations in<br />

the region. Talking to relatives of workers<br />

and receiving information from authorities<br />

at the crisis desk, Prime Minister Erdoğan<br />

inspired the families of workers to have<br />

patience, and said that he is sharing the<br />

heart-wrenching sorrow of losing workers<br />

who sweated blood for a living.<br />

18 HAZİRAN <strong></strong> SAYI <strong>19</strong> - JUNE <strong></strong> ISSUE <strong>19</strong>


seafoodplus.info<br />

SOMA KRİZİNİ BAKAN YILDIZ YÖNETTİ<br />

Soma faciasında kriz masasını yöneten isim<br />

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner<br />

Yıldız oldu. İşçi yakınlarıyla görüşen Yıldız,<br />

bir yandan madencilerin çıkarılması ve yaralıların<br />

tedavi edilmesi ile ilgili tüm süreçleri<br />

yakından takip ederken, diğer yandan faciayla<br />

ilgili gelişmeleri Türk ve dünya kamuoyuyla<br />

paylaştı. Yıldız, Soma faciasıyla ilgili araştırma<br />

önergelerinin görüşülerek kabul edildiği<br />

Meclis’te facianın sebebini ise şu sözlerle<br />

anlattı:<br />

“Türkiye madencilik sektöründeki en önemli<br />

kazalardan bir tanesiydi. Ve o kazada başından<br />

sonuna kadar bütün kurumlarımızla<br />

beraber hep oradaydık. Oraya gelen bütün<br />

bakanlarımızla, yaklaşık kişiyle beraber<br />

bu kriz yönetilmeye gayret edildi. Kazanın<br />

ardından ailelere manevi desteğin yanında<br />

maddi destek de sağlanmaya başladı.<br />

Zonguldak’ta kömürün ana odağında metan<br />

gazı varken burada kızışma var. Kömür burada<br />

için için yanıyor. Oradaki havanın dolaşımı<br />

aynen insan vücudundaki kirli kanın<br />

dönüp temizlenip tekrar vücuda verilmesi<br />

gibidir. Bu madende de hücrelere sanki kirli<br />

kan verilmiş gibidir. Üretim faaliyeti o ocakta<br />

durdu. Kazanın nedeni idari-adli soruşturmayla<br />

ortaya çıkacak.”<br />

DÜNYA LİDERLERİNDEN TÜRKİYE’YE TAZİYE<br />

MESAJLARI YAĞDI<br />

Maden kazası başta Türkiye ve Türki<br />

Cumhuriyetler olmak üzere tüm dünyayı<br />

hüzne boğdu. Cumhurbaşkanı Abdullah<br />

Gül’e, Almanya Cumhurbaşkanı Joachim<br />

Gauck, İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres,<br />

02<br />

Tüm dünyadan<br />

Türkiye’ye taziye<br />

mesajları yağdı.<br />

Messages of<br />

condolence were<br />

delivered from<br />

all over the<br />

world.<br />

Mentioning the mining accident in Soma<br />

and operations held after it, Prime Minister<br />

Erdogan said “We are closely monitoring the<br />

ongoing administrative and judicial investigations<br />

related to the accident. We initiated<br />

works at every level not to have such an<br />

accident in the future and to minimize the<br />

risk. I have to say that the belief that accidents<br />

never happen is wrong. I do not only<br />

refer to mines. Life is full of risks; you can<br />

conduct whatever tests you want. It is ideal<br />

to minimize the accident ratio; but making it<br />

zero is not possible in anywhere on the<br />

earth.”<br />

Another public statement, eagerly awaited,<br />

came four days after the disaster. Facing the<br />

cameras for the first time, Soma Holding<br />

answered questions from local and foreign<br />

press members. Having the company<br />

authorities nearby, the CEO of the Soma<br />

Holding Alp Gürkan made a painful confession<br />

by saying, “In the mine, rescue chambers<br />

would have been ready months<br />

later.” Arguing that they had no negligence<br />

in the accident, authorities denied the claims<br />

that they had employed subcontractor workers<br />

and the transformer had exploded.<br />

MINISTER YILDIZ MANAGED THE SOMA<br />

CRISIS<br />

Minister of Energy and Natural Resources<br />

Taner Yıldız managed the crisis desk for the<br />

Soma disaster. Talking to relatives of workers,<br />

Yıldız shared the developments related<br />

to the disaster with the Turkish and international<br />

public on one side, while closely monitoring<br />

all processes to take out the miners<br />

and treating casualties on another. Yıldız<br />

announced the cause of the disaster as follows<br />

in the Parliament where investigation<br />

proposals were discussed and accepted:<br />

“It was one of the most significant accidents<br />

of the mining sector in Turkey. And we,<br />

with all our institutions, were there from the<br />

beginning to the end. All our ministers who<br />

arrived on the scene tried to manage the crisis<br />

together with approximately persons.<br />

After the accident, in addition to moral<br />

support, financial support was also provided<br />

to the families. While there is methane<br />

gas at the center of the mine in Zonguldak,<br />

there is heat in Soma. Coal burns internally<br />

here. The circulation of air there resembles<br />

the circulation of oxygen-poor blood which<br />

is pumped around the body after being<br />

enriched again by oxygen. In this mine, it is<br />

as if oxygen-poor blood was pumped to the<br />

cells. Operations stopped in that mine.<br />

HAZAR WORLD<br />

<strong>19</strong>


SOMA FACİASI / SOMA DISASTER<br />

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve<br />

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in<br />

de arasında bulunduğu 14 devlet başkanı taziye<br />

mesajı gönderdi. Bosna Hersek, Kosova,<br />

Azerbaycan, Arnavutluk ve Rusya’daki camilerde<br />

cuma hutbesi verildi. Hutbe sonrasında<br />

okunan hatimlerin duası yapıldı. Taziye<br />

mesajı gönderenler arasında Kazakistan<br />

Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev,<br />

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek<br />

Atambayev ve Yunanistan Cumhurbaşkanı<br />

Karolos Papulias gibi isimler de yer aldı.<br />

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek<br />

Atambayev; Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ve<br />

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’a gönderdiği<br />

taziye mesajında, “Kırgızistan halkının kardeş<br />

Türk halkıyla büyük üzüntü duyduğunu”<br />

ifade etti. Kazakistan Cumhurbaşkanı<br />

Nursultan Nazarbayev de yakınlarını kaybeden<br />

ailelere başsağlığı ve yaralananlara acil<br />

şifalar diledi. Ayrıca Gürcistan<br />

Cumhurbaşkanı Giorgi Margvelaşvili taziye<br />

1 БАКЫ ДЮВЛЯТ УНИВЕРСИТЕТИ ИЛАЩИЙЙАТ ФАКЦЛТЯСИНИН ELMИ МЯЪМУЯСИ 05 (05) МАРТ (МАРТ)

2 BAKI DÖVLET UNİVERSİTETİ İLAHİYYAT FAKÜLTESİNİN ELMİ MECMUASI ONURSAL BAŞKAN Vasim Memmedeliyev EDİTÖR Abdullah KAHRAMAN Yardımcı Editör Ömer ASLAN YAYIN KURULU Abdullah Kahraman Hasan Cirit Ömer Aslan Malik Qarazade Salman Süleymanov HAKEM KURULU Celal Erbay Bedrettin Çetiner Orhan Çeker Saffet Köse Ramazan Altıntaş Ali Akpınar Ahmed Yaman Nadim Macit Süleyman Toprak Vasim Memmedeliyev Zahid Hüseyinov Zekeriya Güler Zeki Arslantürk Cemal Ağırman Emin Aşıkkutlu Ali Akyüz İzzet Er Mehmet Bayyiğit Suat Yıldırım Yakup Çiçek Abdullah Kahraman Mustafa Altundağ HABERLEŞME Ahmed Cavad 41A Tel: Fax/tel: ISSN: X БДУ Илащиййат Факцлтяси Елми Шурасынын тарихли 4 сайлы гярары иля чап олунмушдур. Mecmuamız hakemli bir mecmuadır. Yılda iki kez yayınlanır. Yayınlanan yazıların ilmî mesuliyeti müelliflerin özüne aittir. YIL 2 SAYI 2 BAKU (05) МАРТ

3 ИЧИНДE КИЛЕР EDİTÖRÜN NOTU 5 Dr. TAYYAR ALTIKULAÇ IN ÖZGEÇMİŞİ HATIRALARDA VE DUYGULARDA TAYYAR HOCA ИСЛАМ ВЯ ЭЯНЪЛИК АМЕА-нын бцхбир цзвц, проф. seafoodplus.infoялийев ЮNCELИKLER FIKHI Yazan: Prof. Dr. Yusuf el-kardavî Çeviri: Doç. Dr. Abdullah KAHRAMAN KUR ÂN TİLAVETİNDE MUSİKîNİN (SES SANATININ) MESNEDİ Ömer ASLAN ГЯРБ ФЯЛСЯФЯСИНДЯ ИСЛАМА ИКИ ФЯРГЛИ МЦНАСИБЯТ Prof. Selahaddin Xelilov ŞİƏ KƏLAM ELMİNİN ORTAYA ÇIXMASI VƏ İNKİŞAFI Dr. Adilə Tahirova VƏHHABИLИK Yаdulla Paşayev АШЫГ ШЯМШИРИН «ДЕДИМ-ДЕДИ» ВЯ «СЯНИН» ШЕИРЛЯРИНИН ИНЭИЛИС ДИЛИНЯ ТЯРЪЦМЯСИ ЩАГГЫНДА Вяфа Ибращимова GAZALİ VE İBN RÜŞD DE DİN-FELSEFE MÜNASEBETİ Rena QEDİROVA АЗЯРБАЙЪАН ВЯ ДЦНЙА ЮЛКЯЛЯРИ ГАРШЫЛЫГЛЫ ТАРИХИ-ЯДЯБИ ЯЛАГЯЛЯРИНИН ИНКИШАФЫНДА ЯРЯБ МЦЯЛЛИФЛЯРИ ВЯ ОНЛАРДАН БИРИ КИМИ БЯЛАЗУРИ Тарийел РЯСУЛОВ AZƏRBAYCANDA XIII-XV ƏSRLƏRDƏ TƏTBİQ EDİLƏN İSLAM HÜQUQUNDA MÜHARİBƏLƏR ZAMANI İNSAN HÜQUQLARININ QORUNMASI MƏSƏLƏLƏRİ Samir Hüseyn oğlu Məmmədov

4

5 EDİTÖRÜN NOTU Dergimizin beşinci ve aynı zamanda 3. yılın ilk sayasıyla karşınızdayız. Yine muhtevasıyla dopdolu olduğuna inandığımız bir sayıyı sizlere sunmanın sevincini yaşıyoruz. Bu sayımızda da farklı seviyedeki ilim adamlarının değişik konulara dair makalelerini bulacaksınız. Diğer sayılardan farklı olarak bu sayıda yayınlanan makalelerin İngilizce özetlerini de okuyabilirsiniz. Dergimizdeki bu yenilikle Azerbaycan ın en yüksek ilmî kuruluşu olan Âlî Atestasiya Komissiyası nın şartlarını da yerine getirmiş bulunmaktayız. Böylece dergimizin bu kurulun tasdikinden geçerek uluslararası nitelik kazanmasını umuyoruz. Her sayımızı Fakültemize emek vermiş bir hocamıza sunma geleneğimizi bu sayıda da sürdürdük. Dergimizin bu sayısını, Azerbaycan daki eğitim ve kültür hizmetleriyle tanınan, Fakültemiz başta olmak üzere pek çok eğitim ocağının kurulmasına öncülük etmiş bu vesile ile de haklı bir sevgi ve saygı kazanmış olan değerli büyüğümüz ve hocamız Sn. Dr. Tayyar ALTIKULAÇ a ithaf etmiş bulunmaktayız. Her bakımdan daha güzel sayılarda buluşmak dileği ile selam ve saygılarımı sunarım.

6 Dergimizin bu sayısını Fakültemizin kurucusu ve baş emektaşı Sn. Dr. Tayyar ALTIKULAÇ Bey e ithaf ediyoruz.

7 Dr. Tayyar ALTIKULAÇ

8 БАКЦ ФОТОЬРАФЛАРЫНДА ТАЙЙАР ЩОЪА Дийанет Ишлери Башканы икен Бакц йц зийарети еснасында АМЕА Елйазмалары Енститцсцн де шереф дефтерини имзаларкен

9 БДУ Илащиййат Факцлтесинин илк юьренъилерине дерс вериркен, (аркада айакта) ТДВ Бакц Тцрк Лисеси идареъи ве юьретменлери иле, БДУ Илащиййат Факцлтесинин йемекщанесинде факцлте ве лисе персонели иле,

10

11 Dr. Tayyar Altıkulaç ın Özgeçmişi 11 Dr. TAYYAR ALTIKULAÇ IN ÖZGEÇMİŞİ yılında Kastamonu nun Devrekâni ilçesine bağlı Bıngıldayık köyünde doğdu. Dokuz yaşında hâfız oldu. İlk öğrenimini Devrekâni de, orta ve yüksek öğrenimini İstanbul da tamamladı. Yüksek öğrenimini İstanbul Yüksek İslâm Enstitüsü nde yılında bitiren ALTIKULAÇ, Temmuz ile Şubat tarihleri arasında İstanbul İmam-Hatip Lisesi nde öğretmenlik ve idarecilik; yine İstanbul da Pertevniyal Lisesi, Cağaloğlu Kız Meslek Lisesi, ve Baltalimanı Akgün Koleji nde öğretmenlik yaptı tarihleri arasında İstanbul ve Kayseri Yüksek İslâm Enstitülerinde öğretim elemanı olarak görevini sürdürdü. Bu arada öğretim yılında Bağdat Üniversitesinde Arap Dili ve Edebiyatı üzerinde çalıştı. Doktorasını Tefsir dalında veren ALTIKULAÇ ın daha sonraki görevleri sırasıyla şunlardır: - Diyanet İşleri Başkan Yardımcılığı ( ) - M.E.B. Din Eğitimi Genel Müdürlüğü ( ) - M.E.B. Talim ve Terbiye Kurulu Üyeliği ( ) - Diyanet İşleri Başkanlığı ( ) Diyanet İşleri Başkanlığı görevinden tarihinde kendi isteği ile emekliye ayrılan ve Azerbaycan Millî Akademisi tarafından profesörlük unvanı ve diploması verilen ALTIKULAÇ, emeklilik döneminde İstanbul Marmara Üniversitesi ve Bakü Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültelerinde öğretim görevlisi olarak hizmet etti; ayrıca Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Başkanlığı görevini yürüttü. ALTIKULAÇ 24 Aralık seçimlerinde DYP İstanbul Milletvekili olarak Parlamento ya girdi; TBMM Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu Başkanlığı görevini yürüttü. Daha sora İSAM da müellif-redaktör olarak hizmete devam eden ALTIKULAÇ, AK Parti kurucuları arasında yer aldı, 03 Kasım seçimlerinde yeniden İstanbul Milletvekili olarak TBMM ye girdi; Milli

12 12 Dr. Tayyar Altıkulaç ın Özgeçmişi Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu Başkanlığı görevine seçildi. Halen bu görevini sürdürmektedir. Basılmış Eserleri: 1. Ebû Şâme el- Makdisî ve el-murşidu l-vecîz i, 2. Yüce Kitabımız Hz. Kur ân, 3. Tecvîdü l-kur ân 4. Zehebî ve Ma rifetü l-kurrâsı (4 cilt), 5. Hz. Osman a İzâfe Edilen Mushaf-ı Şerîf (Topkapı Sarayı Müzesi Nüshası), (IRCICA yayını olarak Baskıda), 6. TDV İslâm Ansiklopedisi nde XXX. cilde kadar yayımlanmış 65 adet te lif madde (Ayrıca çeşitli dergi ve gazetelerde yayımlanmış makaleler). ALTIKULAÇ halen İstanbul Türk ve İslâm Eserleri Müzesi nde bulunan ve Hz. Osman a ait olduğu ileri sürülen bir Mushaf la Kahire de el- Meşhedü l-hüseynî de muhafaza edilen ve Hz. Osman a ait olduğu kabul edilen bir başka Mushaf ı neşre hazırlama çalışmalarını sürdürmektedir. Uluslararası Toplantılarda Arapça Olarak Sunduğu Tebliğlerden Bazıları: 1. Hicrî XV. Asra Girerken İslâm Dünyası (Hartum, 28 Mart ). 2. Kur an Kırâati (Cezâyir, 01 Eylül ). 3. Hz. Peygamberin Örnek Ahlâkı (Cezâyir, Eylül ). 4. Hz. Peygamber Zamanında Kaza Müessesesi (İslâmâbad, 17 Eylül ). 5. Türkiye de Din Hizmetleri (Mekke, 23 Aralık ). 6. İslâm ın Barış Anlayışı ve Bulgar Zulmü (Lyon, 14 Aralık )

13 Dostlarınын Калеминден 13 Hatıralarda ve Duygularda Tayyar Hoca Dostlarınын Калеминден

14 14 Hatıralarda ve Duygularda Tayyar Hoca

15 Dostlarınын Калеминден 15 УНИВЕРСИТЕТИН БЮЙЦК ДОСТУ Профессор Тяййар Алтыгулаъы 15 иля йахындыр ки, таныйырам. Бу илляр ярзиндя ясл зийалы олан Тяййар бяй мяним цряйимдя юзцня мющкям йер тапыб. Онун зянэин мяняви кейфиййятляри она йанашманы бирмяналы йцксялдир. Тяййар бяй цнсиййятъил, йцксяк мядянийятя малик бир зийалыдыр. Зяннимъя, ону Азярбайъан зийалыларына ян мющкям баьлайан амил щамыйа олан сонсуз севэисидир. Цмуммилли лидермиз Щейдяр Ялийев Азярбайъан вя тцрк халгларыны айры дювлятлярдя йашайан бир милят адландырмышды. Чох мцдрик дейилмиш «Бир миллят ики дювлят» ифадяси санки Тяййар бяй кими тцрксевяр инсанлар цчцн нязярдя тутулмушдур. Ютян ясрин яввялляриндя вя сонларында халгымызын башына ачылан сийаси вя щярби ойунлар, язяли вя ябяди дцшмянляримизин торпагларымызы ишьал етмяк, миллятляри гырмаг щаггында олан хцлйаларынын гаршысыны алмаг Тцркийя тяряфиндян, гейрятли тцркляр тяряфиндян алынмышдыр. Биз бу тарихи унутмуруг. Анъаг халгын сойгырымы йалныз тарихи гырьынла, вящшилик вя вандализмля олмур. Мякрли дцшмянляримиз щяр дяфя олдуьу кими, ъы иллярин яввялляриндя дя мцхтялиф щийлялярля халгын башыны гатараг ону гаранлыгдан чыхаран, инкишафа вя тяряггийя апаран тящсилдян айырмаьа чалышырды. Мящз щямин дюврдя елмя, тящсиля мараьын азалдыьы, ъи илдя Тяййар бяй Азярбайъана эяляряк Бакы Дювлят Университетиндя йени бир факцлтя ачмаг, елмин, тящсилин инкишафына кюмяклик эюстярмяк, азалан мараьы бярпа етмяк арзусуну реаллашдырмаьа башлады. О дюврдя бюйцк чятинликлярля цзляшся дя, мцхтялиф манеяляря раст эялся дя, щакимиййятдя оланларын елмя-тящсиля марагларынын аз олдуьуна бахмайараг, Тяййар бяй истяйиня наил олду вя Бакы Дювлят Университетиндя йени факцлтянин ачылмасыны баъарды. Бу щадися щямин дюврдя, сюзцн щягиги мянасында гящряманлыг иди. Мцхтялиф дюврлярдя тцрк забит вя ясэярляринин эюстярдикляри ряшадятлярдян гат-гат бюйцк гящряманлыг! Тяййар бяй бу гящряманлыьы вахтында вя йериндя етмяйи баъарды. Профессор Тяййар бяй бу эцн дя диггят вя гайьысыны Бакы Дювлят Университетиндян, онун тялябяляриндян, цмумиййятля Азярбайъан

16 16 Hatıralarda ve Duygularda Tayyar Hoca эянълийиндян ясирэямир ъи илдя йаратдыьы Илащиййат факцлтяси 15 иля йахындыр ки, Тяййар бяйин гайьысы иля мцвяффягиййятля фяалиййят эюстярир. Бу мцддятдя бцтцн ирили-хырдалы проблемляри щялл етмиш, мадди вя мяняви дястяйини щяр заман эюстярмишдир. Тялябяляримизин Тцркийядя тящсиллярини давам етдирмяк арзусу, дцнйанын диэяр юлкяляриндя елми ишля мяшьул олмаг истяйи Тяййар бяйин гайьысы иля щямишя проблемсиз реаллашмышдыр. Тяййар бяй университетимизин йахын достудур. Бурадакы бцтцн проблемляри юз ваъиб мясяляси кими гябул едир, онларын щяллиня чалышыр. Тяййар бяй бир дост кими явязсиз инсандыр. О, достларына чох сядагятли, тямяннасыз вя мящяббятлидир. Онунла достлуг щяр бир инсан цчцн шяряфдир. Ону бир алим, зийалы, дост, мящарятли педагог, гайьыкеш инсан кими чох йцксяк дяйярляндирир, уъа Аллащдан она ъансаьлыьы, аиля хошбяхтлийи арзулайырам. Абел Мящяррямов БДУ-нун ректору, АМЕА-нын мцхбир цзвц, миллят вякили

17 Dostlarınын Калеминден 17 ЦРЯК СЮЗЦ Ифлэ Вбмдце Гтшмукышеуештшт шдфршннфе афлъдецыш съ ецвкшы шдштвц Фяцкифнсфт Куызгидшлфыэ Ецрышд Тфяшкдшнш, Ифлэ Вбмдце Гтшмукышеуеш, Еъклшнц Вшнфтце Мцйаш мц Шыефnигдвфлэ Ьцкьцкц Гтшмукышеуеш фкфыэтвф шьяфдфтьэж ьъйфмшдцнц цыфыцт ецышы увшдьшжвшк. Фяцкифнсфтвф 70 шдвцт фкеэй ишк ьъввце цкяштвц фзфкэдьэж феушяь ышнфыцештвцт ыщткф ишквцт- ишкц фдш ьцлецидцкшьшяшт адфйьфтэ Ифлэ Вбмдце Гтшмукышеуештвц иудц ишк ецвкшы щсфхэтэт фюэдьфыэ ецhышд ышыеуьшьшявц ибнъл ишк нутшдшл, ющч ецйвшкцдфншй ишк рфвшыц швш. Иг, ыбяът рцйшйш ьцтфыэтвф aддфрыэядэй ышнфыцештшт шадфыэ, ьшддш-ьцтцмш вцнцкдцкц йфнэвэжт ецтецтцыш швш. Ьцт щ яфьфт ИВГ-тгт ргьфтшефк афлъдецдцк ъякц зкщкулещкг мцяшацыштвц юфдэжэквэь сш шдвц Гтшмукышеуешьшяшт ишкштсш зкщкулещкг, щ яфьфт кулещк мцяшацыштш шскф увцт зкща. Фkша Йгдшнум мц ьцт шдфршннфе афлъдецыштшт ецышыш шдц цдфйцвфк ьъйфмшдцтшт ифхдфтьфыэ ъюът Еъклшнцнц уяфь увшдвшл. Кцыьш вфтэжэйдфк ифжф юфевэйвфт ыщткф ьъйфмшдцтш Еъклшнц ецкцаштвцт Еъкл Шыдфь Утышлдщзувшнфыэтэт ифж кувфлещкг, шдфршннфе удьдцкш вщлещкг Ецннфк Фдеэйгдфс, Фяцкифнсфт ецкцаштвцт шыц зкща. Флша Йгдшнум мц ьцт шьяфдфвэй. Гягт ьъввце Еъклшнц Вшнфтце шждцкш ифжйфтэ мцяшацыштвц юфдэжьэж, йфквфж Еъклшнцвц цт ьцжргк Йгкфт йфкудцкштвцт ишкш ыфнэдфт рбкьцедш Ецннфк ицн щ яфьфтвфт штвшнцвцл ИВГ-тгт шдфршннфе афлъдецыштшт ецжцллъдъ мц штлшжфаэтвф ьъыецытф чшвьце пбыецкьшж мц пбыецкьцлвцвшк. Шжштшт ющч щдьфыэтф ифчьфнфкфй Ецннфк ицн щ яфьфт ишк туюц шд фнвф ишк вцац Шыефьигдвфт Ифлэнф пцдцкцл шдфршннфе афлъдецыштвц шыдфь цчдфйэ мц Йгкфт йшкфцеш ацтдцкштвцт вцкы вуьшж, ьфкфйдэ ьърфяшкцдцк щчгьгжвгк. Шдфршннфе афлъдецыштвц нълыцл шчешыфыдэ лфвкдфк рфяэкдфтьфыэтвф, афлъдецьшяшт ьфввш- еучтшлш ифяфыэтэт ьбрлцьдцтвшкшдьцыштвц, еучтшлш ецсршяфеэтвф, ьцягтдфкэьэяэт Еъклшнцвц ецрышддцкштш вфмфь уевшкши шыдфьжътфыдэй ъякц ьфпшыек мц вщлещкдгй удьш вцкцсцдцкштц ншнцдцтьцыштвц Еъклшнц Вшнфтце Шждцкш

18 18 Hatıralarda ve Duygularda Tayyar Hoca Ифжйфтдэхэтэт ИВГ шдфршннфе афлъдецыш ъякц ецьышдюшыш Ецннфк Фдеэйгдфсэт ибнъл чшвьцедцкш мфквэк. Вщлещк Ецннфк Фдеэйгдфс иг път ьшддце мцлшдш, Еъклшнц Ибнъл Ьшддце Ьцсдшыштшт ецрышд лщьшыышнфыэтэт ыцвкш лшьш ьцыгд мцяшацдцкш нукштц нуешкьцыштц, рцввштвцт фкеэй пцкпшт шж куошьштц ьфдшл щдьфыэтф ифчьфнфкфй, нутц вц ьътецяць ыгкцевц афлъдецьшядц цдфйц ыфчдфнэк, еуя - еуя Ифлэнф пцдцкцл афлъдецьшядц ифхдэ ишк ыэкф ьцыцдцдцкшт рцдд увшдьцыштвц ишяц путшж нфквэь пбыецкшк, Еъклшнцвц ецрышд фдфт ьфпшыекфте мц вщлещкфтедфкэьэявфт бя йфнхэыэтэ цышкпцьшк. Йфквфж Еъклшнцтшт ефтэтьэж шыдфьжътфыэ, шсешьфш-ышнфыш чфвшьш, нфчэт вщыегьгя, рцьлфкэьэя, ьшддце мцлшдш, шдфршннфе удьдцкш вщлещкг Ецннфк Фдеэйгдфсф иг тцсши чшвьцедцкштц пбкц ъкцлвцт ецжцллък увшк, щтф гягт бьък, ьбрлць сфт ыфхдэхэ мц нутш-нутш гхгкдфк фкягдфнэкфь. Мфышь Ьцььцвцдшнум Йфайфя Ьъыцдьфтдфкэ Швфкцыш Удьш-Вштш Жгкфыэтэт ыцвкш, ИВГ Шдфршннфе афлъдецыштшт вулфтэ, ФЬУФ-тэт ьъчишк ъямъ, цьцлвфк удь чфвшьш, professor

19 Dostlarınын Калеминден 19 TÜRKИYƏ CÜMHURИYYƏTИNИN MИLLƏT VƏKИLИ, DR. PROF. TƏYYAR ALTIQULAC HAQQINDA ÜRƏK SÖZLƏRИM Çox hörmətli Təyyar bəyi cü ildən tanıyıram. O zamanlar onu teztez BDU-nun şərqşünaslıq fakültəsində görürdüm. Sonradan öyrəndim ki, o, Türkiyə Diyanət vəqfi Azərbaycan Respublikası Təhsil nazirliyi və Bakı Dövlət Universiteti arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən BDU-nun nəzdində yeni bir fakültə - İlahiyyat fakültəsini təsis etmək üçün Bakıya gəlmişdir. Bu fakültənin açılmasında və fəaliyyət göstərməsində onun və fakültə dekanı AMEA-nın müxbir üzvü, f.e.d. seafoodplus.info Məmmədəliyevin çox böyük xidmətləri vardır. Bu fakültə prof.v.məmmədəliyevin sözləri ilə desək, onların şah əsəridir. Buna görə də onlar bu fakültənin uğurlu fəaliyyəti üçün əllərindən gələni edirlər. İstər fakültənin avadanlıqlarla, istərsə də dərs ləvazimatı ilə təmin edilməsində Təyyar bəyin xüsusi xidmətləri olmuşdur. Yadımdadır ki, fakültənin açıldığı ilk vaxtlarda fakültədə ərəb dili dərslikləri və başqa dərs vəsaitləri çatışmırdı. Biz Təyyar bəyə müraciət edib, bu sahədə bizə kömək göstərməsini xahiş etdik. O, dərhal o dərslikdən bir nüsxə götürüb Türkiyəyə döndü və iki həftədən sonra o, yüz nüsxə dərsliklə birlikdə Bakıya qayıtdı. Onunla bərabər Türkiyədən gəlmiş müəllimlərin dediyinə görə Təyyar bəy kitablar əzilib xarab olmasın deyə onları baqaja verməmiş, şəxsən özü ilə bərabər təyyarəyə qaldırmışdır. Hələ indiyə qədər bizim fakültə ilə bağlı elə bir istək və xahişimiz olmamışdır ki, Təyyar bəy onları yerinə yetirməmiş olsun ci ildə hazırda Azərbaycan Respublikasının Təhsil naziri (o zaman BDU-nun prorektoru) hörmətli prof. Misir Mərdanovla mən Türkiyə Diyanət Vəqfinin dəvəti ilə İslam Araşdırmalar Mərkəzinin fəaliyyəti ilə tanış olmaq üçün Türkiyə Respublikasında olduğumuz zaman Təyyar bəyin xalq arasında nə qədər böyük nüfuz sahibi olduğunun şahidi olduq. Onun xalq tərəfindən millət vəkili seçilməsi də bunun parlaq sübutudur. Təyyar bəyin ulu öndərimiz Heydər Əliyevin məşhur kəlamı ilə desək bir millət, iki dövlət olan Türkiyə xalqı ilə Azərbaycan xalqının daha da

20 20 Hatıralarda ve Duygularda Tayyar Hoca yaxınlaşması və birlikdə irəliyə doğru irəliləməsi yolunda əvəzsiz xidmətləri vardır. Təyyar bəy bir insan kimi çox sadə və mehribandır, böyüklə böyük, kiçiklə kiçikdir. O, tələbələrə xüsusi qayğı göstərir. Respublikamızda onu tanıyanların hamısı ona böyük hörmət bəsləyir. Təyyar bəyə şəxsi həyatında uğurlar, möhkəm can sağlığı və xalq yolundakı xidmətlərində müvəffəqiyyətlər arzu edirəm. dos. Malik Qarazadə Dillər kafedrasının müdiri

21 Talabelerиnин Йцреьинden 21 TALABELERИNИН ЙЦРЕЬИНDEN

22 22 Hatıralarda ve Duygularda Tayyar Hoca AZERBAYCAN VE TAYYAR HOCA Bilinen bir gerçektir ki, Tayyar Hoca ile Azerbaycan ı yan yana getiren dine, manevi değerlere ve İslam Medeniyetine hizmettir. Bağımsızlık sonrası Azerbaycan ı için kardeş ülkelerin her birisi bir yardım sahası seçmiştir. Türkiye Diyanet Vakfı, Diyanet İşleri Başkanlığı da Azerbaycan Türklerine din eğitimi alanında yardım etmeyi hedeflemiştir. Evvela verilecek eğitimin şekli ve esası düşünülmüş İlahiyat Fakültesi açılması kararlaştırılmıştır. Kısa sürede bu düşünce hayata geçirilmiş ve Bakü Devlet Üniversitesi bünyesinde açılan İlahiyat fakültesi kurulmuştur. Şu ana kadar kadar da mezun vermiştir. Bir müddet sonra da aynı fakülte bünyesinde ilahiyat temayüllü TDV Bakü Türk Lisesi açılmıştır. Bütün bu işlerin planlanması, gerekli alt yapının hazırlanması, hayata geçirilmesi ve fiilen işlemesi aşamalarında Tayyar Hoca hep baş rol oynamıştır. Bu hizmetlerin yapılmasında gecesini gündüzüne katmış, gerektiğinde hoca, gerektiğinde idareci ve yeri geldikçe de bir işçi gibi çalışmaktan geri kalmamıştır. İlerleyen yaşına ve pek çok işi olmasına rağmen buradaki hizmetlerin aksamamasına azami itina göstermiş, dikilen fidanların susuz kalmaması için elinden geleni yapmıştır. Azerbaycan makamları ve talebeleri onun bu hizmetlerinin şâhitleri olarak yapılanları takdir etmekte ve tayyar Hoca ya büyük saygı ve saygı beslemektedirler. Ben de yılından bu yana bu hizmetlerin ve Tayyar Hoca ya duyulan saygının bir şâhidiyim. Bizim neslin öncülerinden, ağabeylerinden, kilometre taşlarından biri olan Tayyar Hoca nın gayreti diniyyesinin, kıtalara sığmayan hizmet aşkının, İslam Medeniyetinin yeniden ihyasındaki ideallerinin ve bitmez enerjisinin büyük bir bölümünü görmek bana burada nasip oldu. Şahsen onun ufkundan, enerjisinden ve heyecanından çok etkilendiğimi ve nasiplendiğimi itiraf etmem gerekir. Fedakârlıklar yeri olarak tanımladığım Azerbaycan ı bizler için ancak Tayyar Hoca nın taşıdığı idealler câzip kılabilir.

23 Talabelerиnин Йцреьинden 23 Burada bulunduğum süre içerisinde Tayyar Hoca ile ilgili çok hatıram var. Ancak şimdilik sizlerle bir tanesini paylaşmak istiyorum. Тцркийеде докторасыны битирип факцлтемизде эюреве башлайан илк цч аркадашын юрнек дерс вереъеклерини, бунун ичин кендисинин де мутлака о дерсте щазыр олмасы эеректиьини бизлере сюйлемишти. Бен бу ише неден бу кадар юнем вердиклерини кендисине сордуьумда шюйле демишти: ««Факцлтейи ачтыьымызда бен Аллащ тан шюйле бир дилекте булунмуштум: Аллащым, бурадан мезун олан юьренъилерин йетишерек бир эцн факцлтеде дерс вермелерини эюрмейи бана насип ейле. Бу эцнц эюрмеден ъанымы алма». Иште бу эцн бу дуамын кабул олдуьуну, бурадан илк мезун оланларын щоъа оларак эюреве башладыьыны эюрмцш булунуйорум. Истийорум ки, илк дерслерини де динлейейим ве дуам тамам олсун». Нищайет, бу аркадашлар илк дерслерини вермелери ичин эерекли щазырлыклар йапылды, дерс башлады. Бу еснада Таййар щоъа нын сон дереъе щейеъанлы олдуьуну ве эюзлеринин адамакыллы йашардыьына шащид олдук. Конушма сырасы кендисине эелдиьинде келимелер боьазында дцьцмленмиш, щиссийатыны эизлийемемишти. Шуну да ифаде едейим ки, bütün bu hizmetlere koşturan Tayyar Hoca ya dergimizin bu sayısını kendisine ithaf edeceğimizi söylediğim zaman beklenmedik bir tepki gösterdi ve şöyle dedi: Hayır Kardeşim, olmaz, buna râzı değilim, ben insanlar hayatta iken onunla ilgili böyle şeylerin yapılmasını hoş bulmuyorum, vefat edince yazarsınız. Bu tepki karşısında bir an sarsılsam da kendimi toparladım ve şöyle dedim: Hocam kusura bakmayın hata ettik, size sormadan yapmalıymışız, çünkü diğer hocalara da sormamıştık, siz kabul etmeseniz de biz bu dergiyi sizin adına çıkaracağız. Fakat sonradan düşündüm Hoca nın bize vermesi gereken resim, biyografi gibi şeyler var. Yani, onun iznini almak zorundaydık. Israrlarımızı kırmayan Hocamız sonunda hem izin, hem resim hem de biyografisini lütfetti. Hocamıza bu vesile ile, sağlık, âfiyet, uzun ömür ve daha nice hizmetlerde muvaffakiyetler diliyorum. Doç. Dr. Abdullah Kahraman BDU İlahiyat Fakültesi Dekan Yardımcısı

24 24 Hatıralarda ve Duygularda Tayyar Hoca BİZİM ÜÇÜN TAYYAR MÜƏLLİM İlk qarşılaşmam Uzun boylu, sağlam, xoş sifətli, gülər üzlü, alnı geniş, gözəl geyimli və nurani bir görünüşü var idi. Sifətindəki cizgilər və qırışlar yaşlı olduğunu ortaya qoyurdu. Bir də sifətindəki xoş ciddiyyət, müəllim yürüşü və eynəkli olması onun elm adamı olduğunu göstərirdi. Bir Xatirə Yaman öskürürdü. Onun bu vəziyyəti müəllimini sevən bir tələbəsi olaraq məni çox üzmüşdü. Çünki ilk tanış olduğumda heç bu qədər öskürmürdü. İndi isə onunla tanış olduğumdan təxminən 2 il keçmişdi. Dərin xəstəliyi olan birinə də oxşamırdı. Lakin aradan zaman keçmişdi və öskürəyi gedərək dərinləşirdi. Bir gün dərsdən sonra dərman içdiyini gördüm. - Təyyar müəllim, Allah şəfa versin! dedim. Nə olub? Niyə dərman içirsiniz? Cavab verərkən mənə Bakının küləyindən şikayət etdi. BDU İlahiyyat fakültəsini açarkən Bakının soyuq və küləkli havasında həddindən artıq çox oyana-buyana getdiyini söylədi. Demək ki Bakının sərt və soyuq küləyi yaşlı, yorğun və lakin bir o qədər də dinamik olan bədənindən keçib sümüklərinə qədər nüfuz etmişdi. Bunun nəticəsində iki il keçməsinə baxmayaraq hələ də öskürdüyünü mənə dedi. Lakin çox gileylənmədi, şikayəti də küləkdən idi, oraya-buraya getdiyindən deyildi. Çünki etdiyi və gördüyü işin fərqində idi. Фядакарлыг нцмуняси Çox böyük fədakarlıqlar etmişdi. Onun yaşında olan insanlar təqaüdə çıxıb isti evlərində nəvə-nəticələri ilə oynayıb istirahət edərkən, o Bakımızın küləkli və soyuq olmaqla bərabər o gözəl küçələrində əlində çantası o qapı sənin bu qapı mənim deyib dolaşırdı. Hələ bu da yetmir kimi hər ayın axırında İstanbuldan təyyarə ilə Bakıya gəlirdi və bizə bəzən 2 gün bəzən də 3 gün dərs deyib yenə İstanbula qayıdırdı. Bütün problemlərimizlə

25 Talabelerиnин Йцреьинden 25 maraqlanırdı. Azərbaycanlı qardaşlarıma necə yardımçı ola bilərəm və xüsusən də biz, ilahiyyat fakültəsi tələbələri oxuyub alim olaq və vətənimizə və millətimizə xidmət edək deyə dəridən qabıqdan çıxırdı. Gördüyü işlərdə çox həvəsli və çox səmimi idi. Bütün bu etdikləri bizə həm ləzzət verirdi həm də böyük ibrət. Bütün bunlar yetmirmiş kimi bir gün sıradan bir fəhlə kimi əlində ağır kordon yeşiklər daşıdığını gördüm. Daha sonra yeşiklər açılarkən içində ilahiyyat fakültəsi üçün dərsliklər və kitablar olduğunun şahidi olduq. Bir neçə gün sonra isə o kitablar bizlərin əlində və evlərində idi. Bu hadisələrdən təxminən 12 il keçir. O kitablardan hələ də istifadə edirəm. Bütün bunları seyr edərkən hər zaman özüm-özümə soruşurdum: Nə üçün axı? Nəyə görə? Türkiyə Respublikasında nazir vəzifəsində işləmiş bir adamın küləkli və soyuq Bakı küçələrində bir fəhlə kimi işləməsinə nə lüzum var idi axı? Daha sonradan Qurani-Kərimi oxuduqda, Həzrəti Peyğəmbərin həyatı ilə tanış olduqda və Həzrəti Peyğəmbərin yetişdirdiyi o gözəl səhabələrinin dünyaya yayılış səbəbini öyrəndikdə Tayyar bəyin bu yaşlı vaxtında nə üçün belə davrandığını anladım və bu etdiklərinin səbəbini ona soruşmadım. Hələ bir gün gözü yaşlı İslam- qardaşlıq və fədakarlıq deməkdir və Siz mənim günahlarımın kəffarətisiniz dediyini eşitdikdə ona belə bir cavab verdim. Sevgili hocam inşallah sizlərə çox yaxşı bir sədəqeyi-cariyə olarıq. Bundan çox məmnun oldu. Bu duanı bir daha təkrarlayaraq bu xatirəmi tamamlamaq istəyirəm. Sevgili Tayyar hocamız! İnşallah hamımız Həzrəti Peyğəmbərin hədisində buyurduğu kimi sədəqeyicariyə, elmindən istifadə edilən alim və valideynləri və böyükləri üçün xeyir dua edən vətənimiz və millətimiz üçün əməli-saleh övladlar olarıq. Amin! Bu qədər əziyyət və zəhmət çəkdiniz. Halal edin. Əmin olun ki məhşər günü heç kim olmasa da Bakının sərt və soyuq küləkləri sizə və sizin etdiklərinizə şahidlik edəcəklər. Dualarımız sizinlədir. Bizləri də dualarınızda unutmayın. Bakı Dövlət Universiteti İlahiyyat Fakültəsi İslam Elmləri Kafedrasının Müəllimi Elşad Mahmudov

26 26 Hatıralarda ve Duygularda Tayyar Hoca АНЛАТЫЛАМАЙАН ЩАТЫРАЛАРДА ТАЙЙАР ЩОЪА Tayyar Altıkulaç hocamın ufku Türkiye ile sınırlandılamayacak kadar büyüktür. Bunun en iyi göstergesi senesinde Bakü Devlet Üniversitesinin nezdinde açılmış İlahiyat fakültesidir. 14 senedir faaliyyet gösteren İlahiyat fakültesi bu sahada halkın dini ihtiyaçlarına cevap verecek ilim adamları yetiştirmektedir. Tayyar hocam yalnız Bakü İlahiyat fakültesiyle değil aynı zamanda bu fakülteden mezun olup, Türkiyenin değişik Üniversitelerinde mastır ve doktora eğitimi gören öğrencilerin de problemleriyle yakından ilgilenmektedir. Kendisinden her zaman baba şevkati gördüğümüz hocamız her hangi bir problem ile ilgili kapısını çaldığımız ilk kişi olmuştur. Hocamızla ilgili o kadar özel hatıralarımız var ki, biz onları burada yazarak kendisini rahatsız etmek istemeyiz. Allah için yaptığı bu iyiliklerin Allah ile bizler arasında kalmasını tercih ederiz. Hocama Cenab-ı Haktan uzun ve bereketli bir ömür dilerim. Namiq Abuzerov BDU İlahiyyat Fakültesi Müellimi

27 Talabelerиnин Йцреьинden 27 ЩАЙАТЫМА ЙЮН ВЕРЕН ЩОЪА Dr. Tayyar Altıkulaç. Bu adın benim beş senelik universite lisans ve sekiz senelik mastır-doktora hayatımda vazgeçilmez yeri vardır. Azerbaycan aşıkı olan Tayyar hoca, bu ülkenin manevi gelişimi için bütün gücü ile çalışmış ve bizlerden maddi-manevi hiçbir desteyini esirgememiştir. Şahsen ben bir çok kes hocanın bu gayretlerine şahid olmuşumdur. Çok hasta olduğu halde bile, sırf Bakü Devlet Univrsitesinin İlahiyat fakültesindeki faaliyetlerin aksamaması için İstanbul dan Bakü ye geldiyi olmuştur. İyi hatırlıyorum, İstanbul dayken doktora tez döneminde çalışmalarımda bazı noksanlar meydana gelmişti. Tayyar hoca beni yanına çağırdı, önce umumi meseleleri konuştu, sonra ise tezimdeki eksikliklerin sebebini sordu. Ben bir şeyler anlatmaya çalıştım. Beni dinledikden sonra hoca şöyle dedi: Bak oğlum, siz bizim ilk gözağrılarımızsınız. Sizin konunuzda hayal kırıklığına uğramak istemem. Azerbaycanın sizin gibi iyi yetişmiş ilahiyatçılara ihtiyacı vardır, iyi yetişmeniz lazım. Çalışın, kendinizi yetiştirin. Bir probleminiz olursa hiçbir şeyden çekinmeden gelin söyleyin, çözelim. Şimdi git ve ciddi şekilde araştırmalarına devam et. Acele edin, zamanımız azalıyor. Ben o günden sonra, doktora tez savunma gününe kadar büyük bir çalışma temposuna girdim. Hocanın güvenini kaybetmemeliydim. Savunmayı başarıyla bitirdikden sonra, Tayyar hoca beni tebrik etti ve bir an önce vatana, Azerbaycana hizmet için fakülteye gitmemi tenbih etti. Dr. Qoşqar Selimli BDU İlahiyyat Fakültesi Müellimi

28 28 Hatıralarda ve Duygularda Tayyar Hoca TƏYYAR MÜƏLLИMƏ ИTHAF OLUNUR Təyyar müəllimlə bizi bağlayan çox xatirələr var. Amma bunları dilə gətirmək, yazı ilə ifadə etmək çox çətindir. Çünkü, duyğu ilə hissləri ifadə etmək üçün sözlər yetərli deyil. Ancaq Təyyar müəllimə olan müsbət hisslərimizi, səmimi və doğma münasibətimizi hiss etdiyini güman edirəm. Bütün bu münasibətlər spektrini ifadə edə bilməsəm də onunla bağlı bəzi xatirələrimdən bəhs etmək istəyirəm. Təyyar müəllimi 14 ildir ki tanıyıram. O, Bakı Dövlət Universitetinin yenicə açılmış ilahiyyat fakultəsində islam dininin əsasları dərsini bizə tədris edirdi. Beləcə dinimizlə bağlı ilk məlumatları onun vasitəsiylə öyrəndiyimi söyləyə bilərəm. Onun bu fakultənin açılmasında oynadığı rol, haqqında uzun uzadı danışıla biləcək ayrı bir mövzudur. Təyyar müəllimin işlərinin çoxluğuna baxmayaraq tez tez Türkiyədən buraya bizə sırf dərs demək üçün gəldiyini, çox vaxt da kitablarla dolu ağır qutuları əlində daşıyaraq gətirdiyini bilirəm. Onun xüsusilə bizim-ilahiyyat fakultəsinin ilk məzunlarının- üstündə zəhməti, əməyi böyük olmuşdur. Fakultəyə daxil olub məzun olduğumuz günə qədər bizimlə olan münasibəti kəsilmədən sıx bir şəkildə davam etmişdir. Onun da iştirakı ilə bizlərə-ilk məzunlara- diplomların verilmə mərasimi keçiriləndə də nə qədər sevindiyinin şahidi olmuşam. Ancaq onunla olan daha yaxın münasibətlərimiz ilahiyyat sahəsində təhsilimizi davam etdirmək üçün - magistratura və doktorantura təhsili- Türkiyəyə getdikdən sonra başlamışdır. Özünün də dediyi kimi mənəvi ata kimi münasibət göstərərək bizdən mənəvi və maddi köməyini əsirgəməyən Təyyar müəllim, bizim həll edə bilmədiyimiz hər bir kiçik və böyük problemlərimizə müdrik çözümlər gətirmişdir. Onun həddindən artıq məşğul bir insan olmasına baxmayaraq bizimlə öz övladları kimi maraqlanır, tez tez görüşərək işlərimizin necə olduğunu soruşmağa vaxt tapırdı. Hətta İstanbulda, İslam Araşdırmaları Mərkəzində otaq yoldaşlarım olan Samirə və Mehribanla söhbət əsnasında Təyyar müəllimi bir müddət görməyəndə onun üçün darıxdığımızı söyləyəcək qədər onu özümüzə yaxın bildiyimizi demək istərdim. Bu münasibəti o, öz daimi diqqəti və qayğısı ilə qazanmışdır. Bir insana

29 Talabelerиnин Йцреьинden 29 məcburi olaraq bu cür münasibət bəsləmək mümkün deyil, bunu ancaq layiq olan, bu münasibəti qazanan insana hiss etmək mümkündür. Bizlərin Türkiyədəki təhsili bitirib bura qayıtdıqdan sonra simvolik olan ilk dərsin fakultəmizin konfrans salonunda müəllim heyəti və tələbələr qarşısında keçirilərkən (tədbirin başlanğıcından sonuna qədər) Təyyar müəllimi tanıdığım bu uzun müddət ərzində ilk dəfə gözlərinin yaşardığını və son dərəcə həyəcanlandığını gördüm. Çünkü təxminən 15 il əvvəldən başlayan bu layihə-belə demək mümkündürsə- artıq öz bəhrəsini verməyə başlamışdı. Bu cür qısa sayılmayacaq bir müddətdə nəticəyə varmaq üçün illərlə səbrlə, dözümlə, çətinliklərə sinə gərərək fəaliyyətini davam etdirən Təyyar müəllimin zəhməti danılmazdır. Hələ çox fikirləri, proyektləri olan Təyyar müəllimə Allahdan uzun ömür, can sağlığı və bu layihələrinin reallaşmasını arzu edirəm. Adиlə Tahиrova BDU İlahiyyat Fakültesi Müellimi

30 30 Hatıralarda ve Duygularda Tayyar Hoca ИДЕАЛ ВЕ ЩИЗМЕТ ИНСАНЫ Идеал сащиби юрнек инсанларын щайат щикайелерини, щизметлерини ве федакарлыкларыны окур вейа башкаларындан динлер, бюйлеъе кендимизи йетишдирмейе ве бу доьрултуда бир щайат анлайышы олуштурмайа чалышырыз. Иште беним ичин идеал бир инсан, сайгы деьер бир щоъа ве йорулма билмейен бир щизмет инсаны олан Таййар щоъайы анлатмак имкансыздыр. Бен садеъе онунла илэили бир кач щатырайы кайд етмек истийорум. Азербейъана бизлере дерс вермейе эелдиьи заманлар кимсейи ращатсыз етмек истемез ве дерс китапларындан олушан колилери кенди еллери иле ташыйарак щава аланындан отобцсе, орадан да метройа бинерек факцлтейе эетирир ве дерслерин аксамасына асла мцсаде етмезди. Факцлте бинасы йапылмадан юнъе БДУ-нун 8-ъи катында бир сыныфта дерс йапардык. Факат сынфын пенъерелеринин ъамлары кырыкты. Ъамлары найлонла каплар, дерсе эидеркен еллеримизде бирер тане електрик собасы ташыр, сыныфы ысытмайа чалышырдык. Таййар щоъа сыныфа эирдиьинде соьуктан дерсе консантре оламадыьымызы эюрцр ве дакика спор щарекети йаптырарак ысынмамызы саьлар ве дерсе девам едердик. лц йыллар савашын шиддетли олдуьу йылларды. Базан екмек куйруьунда саатлеръе беклер, анъак 2 тане екмек алабилирдик. Таййар щоъа Тцркийеден эелиркен щер сеферинде адет бцйцк Трабзон екмеьи эетирир ве бизлере икрам едерди. Бу себепле онун эелмесини сабырсызлыкла беклердик. Бу эцнлере эелмемизде бцйцк емеьи олан щоъама ъан саьлыьы ве узун юмцр дилерим. Кадир Бекташоьлу ТДВ Бакц Тцрк Лисеси мцдцрц

31 Ислам вя Эянълик 31 ИСЛАМ ВЯ ЭЯНЪЛИК АМЕА-нын бцхбир цзвц, проф. seafoodplus.infoялийев SUMMARY ISLAM AND THE YOUTH Azerbaijan, prof. seafoodplus.infoaliyev The corresponding member of the National Academy of Sciences of The last and the most perfect religion of the divine religions Islam admitted the important role of the youth on the forming of any society, on organizing of a Moslem community and greatly stated the value of the youth. Better knowing the youth to be the hopeful and motive forces of society, our Prophet (s.a.w.) led the main attention to the youth s training education and made good use of the youth s strength, talent, energy and abilities on forming of Islam community, saving and spreading of Islamic values. Our Prophet (s.a.w.) bequeathed the youth to think freely, to tell the truth, to speak in support of justice, to defend their upright thoughts bravely without hesitation. Пцтсдшл иъеът вътнфтэт, иъеът ицжцкшннцешт пцдцсцншвшк. Пцтсдшл щдьфнфт нуквц ецкцййш, нълыцдшж, шкцдшдцншж нщчвгк. Сцьшннцешт штлшжфаэ нфждэдфкэт ишдшнш мц ецскъицыш, пцтсдцкшт сцыфкцеш мц утукошыш ыфнцыштвц ьъьлътвък. Иг шлш йъммц ишкдцжвшнш яфьфт щтдфкэт йфкжэыэтвф рую ишк ыцвв, рую ишк ьфтуц вфмфь пцешкц ишдьця. Шдфрш вштдцкшт ыщтгтсгыг мц цт ьълцььцдш щдфт шыдфь сцьшннцешт ащкьфдфжьфыэтвф, ьъыцдьфт ъььцештшт ецжцллъдътвц пцтсдцкшт ьъръь кщдг щдвгхгтг уешкфа уеьшж, пцтсдшнц ибнъл йшньце мукьшжвшк. Шыдфь вштш Цкцишыефтвф ьунвфтф пцдцклцт Зунхцьицкшьшяц иг вштшт нфнэдьфыэтвф лбьцл увцтдцк цыфыцт пцтсдцквцт шифкце щдьгжвгк. Иг ифчэьвфт шыдфьэт ишк пцтсдшл рцкцлфеэ щдвгхгтг ыбндцьцл ьъьлътвък. Шыдфьвф шдл пцтсдцк фкфыэтвфрцякцеш Цдш (10 нфж), Яунв ишт Рфкшыц, Ецдрц ( ИВГ-тгт Шдфршннфе афлъдецыштшт вулфтэ

32 32 АМЕА-нын бцхбир цзвц, проф. seafoodplus.infoялийев 17 нфж), Цивъккцрьфт ишт Щма, Ыцв ишт Циш Мцййфы (17 нфж), Фивгддфр ишт Ьцы гв, Яъиунк ишт Цммфь (16 нфж), Фивгддфр ишт Бьцк (13 нфж), Ьъы ци ишт Ъьунк (18 нфж), Щыьфт ишт Цаафт (24 нфж), Циг Ъиунвц ишт Сцккфр (31 нфж) мц ифжйфдфкэтэт фвдфкэтэ юцльцл щдфк. (1, ; 2; 3, ; 4, ). Шыдфьэ шдл йцигд увцтдцк фкфыэтвф Зунхцьицкшьшяшт йэядфкэтэ, Бьцкшт ифсэыэ Афешьц ишт Чцеефиш, Циг Ицлкшт йэядфкэ Цыьф мц Фшжцтш йунв уеьцл щдфк. Иг пцтсдцк ющч мфкдэ, яцтпшт фшдцдцквцт щдьфдфкэтф ифчьфнфкфй фшдцдцкштш ецкл увцкцл Рцякцеш Ьцрцььцвшт (ы.ц.ы) нфтэтф пцдьшж, шыдфьэ йцигд уевшлдцкштц пбкц ибнъл юцештдшлдцкдц йфкжэдфжьэж, Фддфрэт ебмршв вштштц ыфвшй йфдфкфй Зунхцьицкшт цекфаэтвф бядцкштц нук фдьэжвэдфк (5, ). Пцтсдцкшт сцьшннцешт ъьшвмукшсш, рцкцлцемукшсш йъммцыш щдвгхгтг пбяцд ишдцт Зунхцьицкшьшя ифждэсф вшййцештш пцтсдцкшт ецдшь-ецкишнцыштц нбтцдеьшж, шыдфь шсьфыэтэт ащкьфдфжьфыэтвф, шыдфьш вцнцкдцкшт нфжфтьфыэтвф мц нфнэдьфыэтвф сфмфтдфкэт йъммцыштвцт, шыеувфвэтвфт, утукош мц ифсфкэхэтвфт путшж шыешафвц уеьшжвшк. Зунхцьицкшьшя ибнъл ьцыгдшннце ецдци увцт нълыцл мцяшацдцкц пцтсдцкшт рфяэкдфжвэкэдэи нуешжвшкшдьцыштш щтдфкэт ецишш рфййэ руыфи увшк, иг ьцыцдцнц ибнъл вшййце мукшк, рцееф пцтсдцкш иг шждцкц ецжмшй увшквш (5, ). Кцыгдш Цлкць (ы.ц.ы) пцтсдцкш сшввш шждцк пбкьцнц кгрдфтвэкьфхэт, щтдфкэ юцешт, ьцыгдшннцедш шждцкш рцнфеф луюшкьцнц сцыфкцедцтвшкьцншт цт пбяцд тъьгтцдцкштш рцнфеэ ищнг, тъьфншж уевшкьшжвшк. Зунхцьицкшьшяшт пцтсдцкш ецдшь-ецкишнц, удь ыфрцыштвц, удцсц вц рцкиш ыфрцвц шкцдш пуеьцнц ецжмшй уеьцыштшт ицяш бктцлдцкштш чъыгыш щдфкфй йунв уеьцл шыецквшл. Ьцрцььцв цдунршы-ыцдфег мцыыцдфь пцтсдцквц цйшвц-шьфт ьбрлцьдшнштшт нфкфвэдьфыэтф, вшт, цйшвц, мцецт, ифнкфй, рфйй, цвфдце гхкгтвф ьъифкшяц яфьфтэ щтдфквф яцацк ъьшвштшт йъммцедцтвшкшдшьцыштц чъыгыш црцьшннце мукьшжвшк. Щ, ишк ющч сшввш ыфмфждфквф ьъыцдьфтдфк фкфыэтвф ецскъицдш, нфждэ рцкиюшдцкшт щдьфыэтф ифчьфнфкфй, лщьфтвфтдэхэ пцтсдцкц рцмфдц уеьшжвшк. Щ, Ецигл мгкгжгтвф Ицтш-Тцссфк йцишдцыштшт ифнкфхэтэ 20 нфждэ Яунв ишт Жфишец, Йцвк мгкгжгтвф, Чуницк ыфмфжэтвф ифнкфэ ющч пцтс щдфт Цдшнц мукьшжвш. Удцсц вц Зунхцьицкшьшя Ицтш-Йъяфц ъяцкштц щдфт мгкгжвф, рцьюштшт Ишяфтыф йфкжэ ьърфкшицнц рфяэкдфжфт, ецклшиштвц Циг Ицлк, Бьцк, Циг Ъиунвц лшьш ецскъицдш ьъсфршвдцкшт нук фдвэхэ йэкч ьштдшл ьъыцдьфт щквгыгтгт лщьфтвфтдэхэ-

33 Ислам вя Эянълик 33 тэ 18 нфждэ Ъыфьц ишт Яунвц рцмфдц уеьшжвш. Ыцрфицдцквцт ицяшдцкштшт ющч пцтс щдвгхг ъюът лщьфтвфтдэхэт Ъыфьцнц ефзжэкэдьфыэтф уешкфя уеьцыштц ифчьфнфкфй, Зунхцьицк щтг ющч бньъж мц иг мцяшацнц дфншй щдвгхгтг вбтц-вбтц ишдвшкьшжвш. Игкфвф ишк ьъръь сцрцеш вц тцяцкц фдьфй дфяэьвэк. Ьцдгь щдвгхг лшьш, Ъыфьц Ьцрцььцв цдунршыыцдфьэт фяфв уевшнш лбдцыш Яунвшт щхдг швш. Зунхцьицкшьшя Ъыфьцтш щквг ыцклцквцдшнштц пцешкьцлдц шыдфьэт штыфтдфкэт ицкфицкдшнштш ецьшт уеьцыштш, ишк штыфтэт вшпцкштвцт ъыеът егегдьфыэтэт щтгт фяфв, нфчгв лбдц щдьфыэ шдц вуншд, ецймф вцкцсцыш, жцчыш лунашннцедцкш, ифсфкэхэ мц дцнфйцеш шдц ьъцннцт увшдвшнштш ишк вфрф ъььцец, удцсц вц иъеът ицжцкшннцец ицнфт уеьшжвш. Нгчфкэвф вуншдцтдцк Зунхцьицкшьшяшт пцтсдцкц ицыдцвшнш штфьэт, пцтсдцкц пбыецквшнш йфнхэтэт цт ифкшя тъьгтцдцкшвшк. Кцыгдш-Цлкць (ы.ц.ы) пцтсдцкшт удь ыфрцыштвц нуешжьцыштц ибнъл йфнхэ мц вшййце пбыецкьшж, щтдфкэ удьц рцмцыдцтвшкьшж, удьдц ьцжхгд щдьфдфкэ ъюът рцк сък жцкфше нфкфеьэж, пцтсдцквцт щдфт удь ыфршидцкштш нълыцл йшньцедцтвшкьшжвшк. Ьцыцдцт, ифжйфдфкэтф рцвшы нфяьфхэ йфвфхфт уевшнш рфдвф, Рцякцеш Цдшнц мц Фивгддфр ишт Цьк ишт цд-фыф иг шжш пбкьцнц шсфяц мукьшжвш. Зунхцьицкшт мцрн лфешидцкш цыфыцт пцтсдцквцт шифкце щдьгж, щтгт шыдфьф вцмце ьцлегидфкэ пцтсдцк ецкцаштвцт нфяэдьэжвэк. Зунхцьицкшьшя пцтсдцкш, щ съьдцвцт Яунв ишт Жфишеш цстциш вшддцкш, чъыгышдц ышкнфтш мц шикфтш вшддцкштш бнкцтьцнц ецжмшй уеьшжвшк. Щ бяъ шдц нцргвшдцк фкфыэтвф вфтэжэйдфк фзфкьфй ъюът Яунв ишт Ыфишеш удюш ецншт уеьшжвш. Зунхцьицк нутц вц пцтсдцкш удьц ецжмшй уеьцл ьцйыцвшдц бяъ рцнфевф шлцт ишк ыэкф сфмфт ыцрфицдцкц ацемф (жцкш ьцыдцрце) мукьцнш шят мукьшжвш. Щтдфкэт шюцкшыштвц Рцякцеш Цдштшт, Цивъккцрьфт ишт Щмагт, Фивгддфр ишт Ьцы гвгт, Яунв ишт Ыфишешт, Ьгфя ишт Сцицдшт фвдфкэтэ юцльцл щдфк. Ьцрцььцв цдунршыыцдфьэт «ьцт удьшт жцрцкшнць, Цдш шыц щтгт йфзэыэвэк. Жцрцкц пшкьцл шыецнцт йфзэвфт луюши пцдышт», «Цт нфчжэ йфяштшя Цдшвшк», «Ъььцешьшт шюштвц рфдфд-рфкфьфэ цт нфчжэ ишдцт Ьгфявэк» рцвшыдцкш щтгт пцтсдцкшт удьштш тц сък нълыцл йшньцедцтвшкьцнштц вцдфдце увшк. Ьцря удц игтф пбкцвшк лш, Кцыгдш Цлкць (ы.ц.ы) 21 нфждэ Ьгфя ишт Сцицдш Нцьцтц мфдш пбтвцкьшжвш. Ьцрцььцв цдунршы-ыцдфег мцы ыцдфь пцтсдцкшт ьцтцмш цчдфйш ецкишнцыштц вц ибнъл бтць мукьшжвшк.щ, пцтсдцкш кгрцт пъсдъ, ьцтцт яцтпшт щдьфдфкэтэ шыецьшж, шыдфьэт шдл шдцкштвц ецклшвътнф рцнфе луюшкцт,

34 34 АМЕА-нын бцхбир цзвц, проф. seafoodplus.infoялийев яфршвдшлвц шакфеф мфкфт, пътвъядцкш щкгс егеги, пусцдцкш тфьфядф sъrцn, йфвэтдфкэтэ ецкл уеьцл шыецнцт Фивгддфр ишт Цьк ишт цд-фы, Щыьфт ишт Ьця гт, Цигв-Вцквф лшьш пцтсдцкц, щтдфкэт ышьфыэтвф иъеът ьърфсшк мц цтыфкф шыдфьвф кфршидшл щдьфвэхэтэ фтдфеьэж, щтдфкф вштш мц вътнцмш рцнфевф бя ыъттцештц гнхгт щкеф ишк нщд егеьфхэ ебмышнц уеьшжвшк. Щ, унтш яфьфтвф иъеът ьъыцдьфтдфкэ, щ съьдцвцт пцтсдцкш яштфлфкдэй, цннфждэй мц зщяхгтдгйдф ьцжхгд щдьфйвфт юцлштвшкьшж, щтдфкф шыдфь йфнвф-йфтгтдфкэ цыфыэтвф фшдц йгкьфхэ, тцышд фкеэкьфхэ, нфчжэ щхгд-гжфй ибнъеьцнш мфсши ишк цьцд щдфкфй игнгкьгжвгк. Зунхцьицкшьшя пцтсдцкц ыцкицые въжътьцнш, рцйшйцеш ыбндцьцнш, рфййэ ьъвфашц уеьцнш, бядцкштшт вщхкг ашлшкдцкштш рую ишк жунвцт юцлштьцвцт, сцыфкцедц ьъвфашц уеьцнш ебмышнц уеьшжвшк. Иъеът иг вувшлдцкшьшя вштшьшяшт, Зунхцьицкшьшяшт пцтсдцкц муквшнш нълыцл йшньцешт, пцтсдшнц пбыецквшнш ибнъл йфнхэтэт фяыфндэ, лшюшл тъьгтцдцкшвшк. Ыщт щдфкфй щтг йунв уеьцл шыецншкшл лш, ишя шыдфьэт, Ьцрцььцв цдунршыыцдфьэт пцтсдшнц муквшнш нълыцл йшньцеш сфмфтдфкэьэяф юфевэкьфйдф нфтфжэ, Зунхцьицкшьшяшт бяътъ ибнъьцлвц щдфт тцыдц дфншйштсц ефтэеьфдэнэй. Йгкфтш Лцкшьвц ьбьштдцк ъюът цчдфйш ифчэьвфт «гымцегт рцыцтц» (пбяцд бктцл) фвдфтвэкэдфт, «Рцйшйцецт ыцт ибнъл ишк цчдфй ъяцкштвцыцт» вунц ьъкфсшце увшдцт Ьцрцььцв зунхцьицкшт (ы.ц.ы) лфьшд ишк штыфт, пъмцтшдцт фвфь, Фддфрэт ыумши-ыуювшнш ицтвц, тцрфнце ыщтгтсг зунхцьицк лшьш ецлкфкщдгтьфя цчдфйш лунашннцедцкштш ьшышдышя штыфтш ьцяшннцедцкштш пцтсдцкшьшяц юфевэкьфхэт щдвгйсф ибнъл црцьшннцеш мфквэк. Истифадя олунмуш ядябиййат 1. Рфнфеш Рблудулдш. Ря. Зунпфьиукшт сщсгл мц пцтсдцкц нфлдфжэьэ. - Ря. Ьгрфььув мц пцтсдшл, Фтлфкф, Фивгдьгеф фд цы- Ыфшвш. Жуифи уд-лгкунж, Йфршкц, seafoodplus.infomary Watt. Hz. Muhammed Mekkedу. Ankara Вщхгжвфт пътъьъяц ибнъл шыдфь ефкшчш. Шыефтигд, с Фивгдхфтш ув - Вфлфк. Цж- Жцифи аш црвшк - Кфыгд, Ьцсцддцегд Ьцсьцшд -Удьшнншд- Цкциш, ы

35 Юncelиkler Fыkhы 35 ЮNCELИKLER FIKHI (Fıkhu l-evleviyyât/dengeli Müslüman Anlayışın Temel Parametreleri) 1 Yazan: Prof. Dr. Yusuf el-kardavî Çeviri: Doç. Dr. Abdullah KAHRAMAN Law of priority In Islamic law there are some differences between the judgments and prohibitions. Some orders have priority than others. The priority orders are called as evleviyyat. For understanding Islam truly we need the thought of priority between judgments. For example, according to Islamic law for performing a sunnah (tradition of prophet) to leave a fard (compulsory judgment) is not true approach. In this article is studied the thought of priority and its principles. Hamd, sâlih amellerin ancak lütfuyla tamamlandığı Allah a aittir. Bu nimetlere bizi ileten O dur. Allah bize hidayet vermezse biz doğruyu bulamayız. Allah ın salat ve selamı, âlemleri hidayete erdiren Rahmeti ne yani efendimiz, önderimiz, örneğimiz, sevgilimiz Muhammed e, âilesine, ashabına ve kıyamete kadar onları hakkıyla (iyilikle) takip edenlere olsun. Size sunduğum bu çalışma, oldukça önemli saydığım bir konudan bahsetmektedir. Çünkü söz konusu çalışma, dînî bakış açısından hareketle, iş, eylem ve fikirlerin değerlendirilmesinde, oranların karışması ve ölçülerin dengesizleşmesi problemine çözüm getirmektedir. Yani bu çalışma, özellikle çağımız müslümanları nezdinde öncelikler terazisinde dengesizliğin ortaya çıkması sebebiyle, iş, eylem ve fikirlerin birbirine öncelenmesi; hangisinin önce, hangisinin sonra yapılmasının gerekli olduğu hususu ile İlahî emirler 1 Bu yazı, Yusuf el-kardavî nin Fî fıkhi l-evleviyyât Dirâse cedîde fî avi l-kur âni ve s-sünne Kâhire adlı kitabın Giriş ve birinci bölümünün tercümesidir. Kitabın tamamı tarafımızdan tercüme edilmiş ve yayına hazırlanmıştır.

36 36 Prof. Dr. Yusuf el-kardavî, Doç. Dr. Abdullah KAHRAMAN basamağında ve Hz. Peygamber in talimatlarında birinci sırada olanla yetmişinci sırada olanın belirlenmesi meselesini ele almaktadır. Daha önce bu kitaba Amellerin Mertebelerinin Fıkhı adını vermiştim. Ancak senelerden beri olduğu gibi, bu gün de Öncelikler Fıkhı terimini tercih ettim. Zira bu terim, daha kapsamlı, daha geniş ve maksada daha iyi işaret etmektedir. Bu çalışma, İslam Dininin getirdiği ve hakkında delil bulunan bir takım önceliklere (evleviyyât) ışık tutmaya çalışacaktır. Bununla, düşüncenin doğru hale getirilmesi, yöntemin düzeltilmesi ve fıkhın bu türünün temellendirilmesi umulmaktadır. Bu çalışmanın hedefi, İslamî sahada çalışanların ve onları izleyenlerin doğruyu bulmaları, dinin öncelediği ve sonraya bıraktığı, sıkı davrandığı ve müsamaha gösterdiği, önemli saydığı ve fazla önemsemediği hususların birbirinden ayrıştırılmasına aşırı hassasiyet göstermelerinin sağlanmasıdır. Bu çalışmanın, aşırılığa kaçanların aşırılıklarına, gevşek davrananların ihmalkârlıklarına biraz engel olması ve samimi çalışanların bakış açıları arasında yakınlık meydana getirmesi umulmaktadır. Elinizdeki çalışmanın çok kapsamlı ve mükemmel olduğunu iddia etmiyorum. Aksine bu, kapı açma ve yolu hazırlama kabilindendir. Bu konuda derinlik ve temellendirme bakımından daha fazla bir şey yapmak isteyeni Allah başarıya ulaştırır. Şüphesiz her çalışanın bir nasibi vardır. Sözlerimi Hz. Şuayb in Kur an ın bize naklettiği şu sözleriyle bitiriyorum: Ben sadece gücümün elverdiği kadar ıslah etmek istiyorum; ama bunda ne kadar başarı göstereceğim bütünüyle Allah a bağlıdır. Ben ona güvenip dayanıyor ve her zaman, her konuda O na yöneliyorum 2. Yusuf el-kardavî DOHA Rebiu l-evvel /Eylül Hûd, 11/

37 Юncelиkler Fыkhы 37 [I] ÜMMETİMİZİN ÖNCELİKLER FIKHINA İHTİYACI GИRИШ Bugün fıkhımızda önem arzeden kavramlardan biri de, benim pek çok kitabımda dikkat çektiğim ve öncelikler fıkhı (fıkhu l-evleviyyât) adını verdiğim kavramdır. Daha önce buna, özellikle es-sahvetü l-islamiyye beyne l-cuhûdi ve t-tatarruf adlı kitabımda Amellerin Mertebeleri Fıkhı (fıkhu merâtibu l-a mâl) adını vermiştim. Bu tabirle benim kastım, hüküm, değer ve amellerden her birinin adalet ölçüsüyle kendi sırasına konmasıdır. Daha sonra vahiy ve akıl nurunun -ki bu, nûr üstüne nûrdur 3 - ilettiği sahîh şer î ölçülere dayanarak bu hususlarda daha öncelikli olan diğerine takdim edilir. Mühim olmayan mühim olana, mühim olan daha mühime; tercih edilmeyen tercih edilene, faziletçe üstün olmayan üstün olana veya daha üstün olana takdim edilmez. Aksine takdim hakkı olan öne alınır, geri bırakılması gereken geri bırakılır, küçük meseleler büyütülmez, önemli olan basite alınmaz. Zarar vermeden ve haddi aşmadan, her şey en doğru kıstas ile yerli yerine konulur. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: Ve O (Allah), gökleri yükseltti ve (her şey için) bir ölçü koydu ki (siz ey insanlar,) asla ölçüden şaşmayasınız: Öyleyse (yaptıklarınızı) adaletle tartın ve ölçüyü eksik tutmayın! 4. Bunun esası şudur: Din nazarında değerler, hükümler, ameller ve teklifler birbirinden oldukça farklıdır: hepsi aynı mertebede değildir. Bunlar içerisinde büyük olanlar, küçük olanlar, aslî olanlar, fer î olanlar, rükün kabilinden olanlar ve tamamlayıcı (mükemmil) niteliği taşıyanlar, omurgayı teşkil edenler ve omurganın çevresinde bulunanlar, en üst seviyede olanlar, en altta bulunanlar, tercih edilenler ve tercih edilmeyenler vardır. 3 Nûr, 24/ 4 Rahman, 55/

38 38 Prof. Dr. Yusuf el-kardavî, Doç. Dr. Abdullah KAHRAMAN Bu durum bizzat nasslardan (Kur ân ve Sünnet ten) anlaşılmaktadır. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: [Bir tek] hacılara su vermeyi ve Mescid-i Haram ı onarıp gözetmeyi, Allah a ve âhiret gününe inanıp Allah yolunda elinden gelen her türlü çabayı gösteren biri(nin üstlendiği görevler)le bir mi tutuyorsunuz? Bu (görevler) Allah katında hiç de denk değildir. Ve Allah (bile bile) zulmeden topluluğa asla hidayet vermez. (Ama) inanan, zulüm ve tötülük diyarını terk eden ve Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla her türlü çabayı gösteren kimseler (e gelince,) Allah katında en yüksek onur payesi onlarındır; ve onlardır, (sonunda) kazanacak olan! 5. Hz. Peygamber in konuyla ilgili bir hadisi şöyledir: İman yetmiş küsur şubedir: En üst seviyesi lâ ilâhe illallah demek, en alt noktası ise insanlara zarar veren şeyleri yoldan temizlemektir 6. Sahabe, o amelle Allah a yakın olabilme gayesiyle, amellerin daha öncelikli olanını öğrenmeye çok istekliydi. Bu sebeple onlar, hangi amelin daha faziletli olduğu ve hangisinin Allah a daha sevimli geldiği konusunda Hz. Peygamber e çok soru sordular. İbn Mesud, Ebû Zer ve diğerlerinin soruları ve Hz. Peygamber in onlara verdiği cevaplar bu kabildendir. Bu yüzden de hadislerde, amellerin en faziletlisi, Allah a en sevimli gelen amelşu şudur şeklindeki ifadeler çokça yer alır 7. Burada tek bir örnekle yetineceğim: Amr b. Abse (ra) den nakledildiğine göre bir adam gelip: - Yâ Resülellah! İslam nedir? Diye sordu. Hz. Peygamber: Kalbinin Allah a teslim olması, müslümanların senin elinden ve dilinden güvende 5 Tevbe, 9/ Bu hadisi Kütüb-i site imamları Ebû Hüreyere den nakletmiştir. Bk. Müslim, İman, 58; Buhari, İman, 3; Ebû Davud, Sünnet, 14; Nesâî, İman, 16; Tirmizî, Birr, 80; İbn Mâce, Mukaddime, 9. Hadisi, Buharî altmış küsür, Müslim yetmiş küsür, bir başka rivayetinde altmış küsür, Tirmizî yetmiş küsür şeklinde nakletmiştir. Nesâî, iman bölümünde bu varyantların tamamını vermiş, Ebû Davud hadise sünnet bölümünde İbn Mâce ise mukaddime de yer vermiştir. 7 Örnek olarak şu hadisler verilebilir: Sadakanın en faziletlisi, sağlam, cimri, fakirlikten korktuğun ve yaşamayı umduğun halde sadaka vermendir (Müslim, Zekat, 93), Cihadın en faziletlisi, zâlim sultan huzurunda hakkı söylemektir (Beyhakî, es-sünenü l-kübrâ, IV, ; el-müstedrek ale s-sahîhayn, IV, ), Allah nazarında amellerin sevimlisi, az da olsa, devamlı olanıdır, (İbn Ebû Asım, Kitâbu z-zühd, ), Dininizin en hayırlısı en kolay olanıdır (Ahmed b. Hanbel, Müsned, V, 32).

39 Юncelиkler Fыkhы 39 olmasıdır buyurdu. Adam başka sorular da sordu ve Peygamber onlara da aşağıdaki cevapları verdi: - İslam ı hangi şeyi daha faziletlidir? - İman. - İman nedir? - Allah a, meleklerine, kitaplarına, Peygamberlerine ve öldükten sonra dirilmeye inanmandır. - Hangi iman daha faziletlidir? - Hicrettir - Hicret nedir? - Kötülüğü terk etmendir - Hangi hicret daha faziletlidir? - Cihad. - Cihad nedir? - Kendileriyle karşılaştığın zaman kâfirlerle savaşmandır. - Cihadın hangisi daha faziletlidir? - Savaş için bindiği atın ayakları kesilen ve kanı akıtılan kişinin yaptığı cihaddır 8. Konuyla ilgili, bir sorunun cevabı ya da bir hakikatin beyanı kabilinden olan Kur an âyetlerini veya hadisleri inceleyenler, Allah katında daha faziletli, daha öncelikli ve daha sevimli olan değer, amel ve teklifleri açıklayan bir takım ölçülerin önümüze konulduğunu görürler. Aynı zamanda bu ölçüler arasında büyük farklılıkların bulunduğunu da farkederler. Nitekim bazı hadisler bunların oranını zikretmiştir. Mesela: Cemaatle kılınan namaz, tek başına kılınan namazdan yirmiyedi derece daha faziletlidir 9, 8 Münzirî, Terğib ve Terhîb adlı eserinde şöyle demiştir: Bu hadisi Ahmed b. Hanbel sahih bir senetle nakletmiş olup râvileri, sahih hadislerde kendileriyle delil getirilmeye elverişli kişilerdir. (Bk. Münzirî, II, ). Taberânî ve diğerleri de bu hadisi nakletmiş, Heysemî şöyle demiştir: Bunu Ahmed ve Taberânî rivayet etmiş olup râvîleri sahih hadislerin râvileridir. (Mecmau z-zevâid, III, ). Hadis için ayrıca bk. Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, , III, ; Heysemî, Mecmau z-zevâid, I, 59, III, , V, ; Darimî, II, Buharî, Ezân, 30; Müslim, Mesâcid, ; Nesâî, İmâmet, 42; İbn Mâce, Mesâcid, Bu, İbn Ömer den ittifakla nakledilen bir hadistir. Bk. el-lü lüü ve l-mercân,

40 40 Prof. Dr. Yusuf el-kardavî, Doç. Dr. Abdullah KAHRAMAN Bir dirhem (sevapça) yüzbin dirhemi geçti 10, Bir gün ve bir gece sınır nöbeti tutmak, gündüzü oruçlu gecesi ibadetli geçirilen bir aydan daha hayırlıdır 11, Sizden birinizin Allah yolunda olması (cihad etmesi), evinde yetmiş sene namaz kılmasından daha faziletlidir Öte yandan kötü amellerin açıklanması hususunda da bir takım ölçüler getirilmiştir. Bu gibi amellerin Allah katında büyük günah, küçük günah, şüphe ve mekrûh olarak açıklandığı görülmektedir. Bazen de bunların bir kısmı arasındaki oran zikredilmiştir. Mesela bir hadiste şöyle buyurulmuştur: Kişinin bilerek yediği bir dirhem fâiz (ribâ), Allah katında günah olarak, otuzaltı kere zina etmesinden daha şiddetlidir Diğer amellere göre şer kabul edilen ve daha kötü bulunan bazı amellerden de sakındırılmıştır. Konuyla ilgili hadislerden bazıları şöyledir: Kişide olan (huyların) en şerlisi, tedirginlik veren cimrilik ve helak eden şiddetli korkaklıktır İnsanların en şerlisi, kendisinden Allah adına bir şey istenen ancak vermeyendir Hadisin tamamı şöyledir: İki dirhemi olan bir adam bunlardan birini alıp sadaka olarak verse (yani ona en çok ihtiyaçlı kendisi olduğu halde malının yarısını tasadduk etse), çok malı olan başka bir adam da malından yüzbin dirhem alıp sadaka olarak verse ihtiyaç sahibinin verdiği bir dirhem, zenginin verdiği yüzbin dirhemden sevapça daha üstündür. Hadisi, Nesâî Zekât, 49 (V, 95), İbn Huzeyme, hadis no: , İbn Hibban, hadis no: , Hâkim Ebû Hüreyre den nakletmiştir. Hakim hadisin Müslim in şartlarına göre sahih olduğunu bildirmiş Zehebî de (I, ) onun görüşüne katılmıştır. 11 Müslim, İmâre, ; Tirmizî, Fezâilü l-cihâd, 2; Nesâî, Cihâd, 39; İbn Mâce, Cihâd, Bu hadisi Tirmizî Ebû Hüreyre den nakledip hasen olduğunu bildirmiştir (). Hakim de hadisi nakledip Müslim in şartlarına göre sahih olduğunu bildirmiş Zehebî de (II, 68) onun görüşüne katılmıştır. Hakim in rivayetinde altmış yıl ifadesi geçmektedir. Ahmed b. Hanbel de hadisi Ebû Ümame den nakletmiştir. Ayrıca bk. Heysemî, Mecmau z-zevâid, V, Hadisi Ahmed ve Taberânî Abdullah b. Hanzala dan nakletmiştir. Ayrıca bk. Suyutî, el-câmiu s-sağîr, ). 14 Hadisi Ebû Hüreyre den Buharî et-tarih te ve Ebû Davud Sünen de (Cihad, 21) nakletmiştir. (Bk. Suyutî, el-câmiu s-sağîr, ). 15 Bu hadisi, Ahmed b. Hanbel, Buharî-Müslim, İbn Hibban ve Tirmizî İbn Abbas tan nakletmiştir. (Bk. Suyutî, el-câmiu s-sağîr,).

Daha göster

nest...

batman iftar saati 2021 viranşehir kaç kilometre seferberlik ne demek namaz nasıl kılınır ve hangi dualar okunur özel jimer anlamlı bayram mesajı maxoak 50.000 mah powerbank cin tırnağı nedir